‘Vergeet je niet op tijd aan het touwtje te trekken?’

Zonder dat we het ons bewust zijn, ondertekent iedereen die zich aansluit bij een groep een virtuele overeenkomst. De ongeschreven regels in die overeenkomst zorgen ervoor dat iedereen zich sociaal wenselijk gedraagt binnen die groep. Maar het heeft een schaduwkant: het houdt iedereen erin gevangen en houdt verandering tegen. Ook bij jezelf.

We maken onszelf maar wat graag wijs dat we onafhankelijke denkers zijn en onze keuzes autonoom maken. Ook wij wensen dat graag te geloven. Maar de werkelijkheid is af en toe behoorlijk weerbarstig en dan vinden wij onszelf terug bij de juichende massa uit het sprookje “De nieuwe kleren van de Keizer”.

De sociale overeenkomst is zelfs zo sterk dat we bij mis(ver)standen toch niet ingrijpen, terwijl iedereen beseft dat het niet klopt. We staan er bij en kijken ernaar. Zoals toen wij aanschoven bij een inspiratiemiddag waar iemand totaal off-topic een lezing hield. De mismatch was voor iedereen duidelijk, uiterst pijnlijk en bijzonder ongemakkelijk. Wij kwamen niet verder dan de gedachte: iemand moet er wat van zeggen. Het duurde uiteindelijk tot de koffiepauze toen er na onderlinge afstemming werd ingegrepen. Dat late ingrijpen maakte het zo mogelijk nog pijnlijker. 

Vingerwijzen

Waar wij als mensen meester in zijn, is het buiten onszelf zoeken naar oplossingen. In ons hoofd wijzen we al snel naar anderen als schuldige of als mogelijke brandweerman die ons ongemak moet oplossen. Door jezelf uit te spreken, loop je immers het risico dat je buiten de groep valt en dat is iets dat niemand op basis van de sociale overeenkomst wil. En dus wachten we liever af, zelfs tot de boel bijna ontploft en we te laat zijn. 

Bij teamsessies die wij begeleiden, proberen we dit gedrag voor iedereen inzichtelijk te maken. En we weten natuurlijk ook hoe het wel moet: wees je eigen leider, vertrouw op je eigen gevoel en inzicht, wacht niet te lang en voel je vrij om je uit te spreken. Want uiteindelijk ben ook jij (mede)verantwoordelijk voor het resultaat. Makkelijk gezegd, maar o zo moeilijk om te doen. 

Verwachtingen

Moeilijk, maar zeker niet onmogelijk. Wanneer je begint met naar elkaar uit te spreken wat je van elkaar verwacht, heb je al een mooi startpunt te pakken. Wanneer dat bespreekbaar is gemaakt, is het immers ook een stuk logischer wat (en niet wie) er wel of niet aan die verwachtingen voldoet. Dat is op zichzelf al een behoorlijk proces waarbij het noodzakelijk is dat het management het goede voorbeeld geeft. Maar je zal merken: uiteindelijk zijn er een stuk minder ongeschreven regels.

En wat doe je als het toch ergens mis dreigt te gaan? Vraag een time-out aan, vraag of je de zaken goed hebt begrepen of maak een grapje. Allemaal opties die functioneren als ventiel waarmee onmiddellijk de druk van de ongemakkelijke situatie wordt gehaald. Maar wat je ook doet, wacht niet! De crash zal dan vele malen groter zijn, net als de schade. Denk maar aan parachutespringen: “Wat je ook doet, er is nooit een reden om niet op tijd aan het touwtje te trekken.”


Jeroen Bouman & Karsten Bezooijen, Partners bij McChange

Gepost door Jeroen Bouman

Sr. Adviseur bij McChange