De spagaat van verzuimmanagement

Verzuimmanagement bevindt zich in een lastige spagaat. Organisaties balanceren tussen stijgende verzuimcijfers, maatschappelijke verwachtingen en een veranderende kijk op zorg en inzetbaarheid. Waar beleid nu vaak nog is ingericht op uniformiteit, kostenbeheersing en efficiency, groeit de roep van werknemers om maatwerk, autonomie en oprechte aandacht voor hun situatie.

De uitdagingen zijn niet alleen praktisch of administratief van aard. Ze raken de kern van de arbeidsrelatie: wat mag je van elkaar verwachten? En wie is verantwoordelijk voor welk deel van inzetbaarheid en herstel?

Van beheersing naar betrokkenheid

De samenleving verandert. Volgens het Health on Demand 2023-onderzoek geeft een meerderheid van de Nederlandse werknemers aan dat hun werkgever om hun gezondheid geeft, maar bijna 40 procent twijfelt daar nog aan. Tegelijk is gezondheid voor ruim 80 procent van de werknemers belangrijk — en verwachten zij dat de werkgever een actieve rol speelt.

Deze discrepantie leidt tot spanningen. Werkgevers focussen vaak op beheersing van kosten, terwijl medewerkers juist ondersteuning en maatwerk verwachten. De huidige praktijk botst met de behoefte aan personalisatie, autonomie en zorg op maat.

Verzuim raakt het hele systeem

Verzuim is geen op zichzelf staand probleem. Het raakt aan leiderschap, vertrouwen, werkdruk, zorgtoegang en cultuur. Volgens Mercer Marsh Benefits is de rol van de werkgever verschoven van ‘beoordelaar’ naar ‘facilitator van gezondheid’. Daarbij hoort dat verzuimbeleid wordt gezien als strategisch thema — niet alleen als reactieve schadebeperking.

Het rapport De Spagaat van Verzuimmanagement benoemt vier pijlers voor effectief beleid: visie en beleid, interne rollen, datagedreven sturing en de samenwerking met externe partners.

Visie en beleid: duidelijkheid over verantwoordelijkheid

Een heldere visie vormt de basis. De organisatie moet weten wat zij wil betekenen voor medewerkers in alle levensfasen. Daarbij horen lastige vragen. Hoe ver reikt de verantwoordelijkheid van de werkgever? En hoe voorkom je bemoeienis in de privésfeer?

Volgens Mercer Marsh Benefits kunnen werkgevers het verschil maken door niet te sturen op gedrag, maar te faciliteren: gezond gedrag mogelijk maken, in plaats van opleggen. Denk aan toegankelijke preventieve zorg, budgetcoaching of ondersteuning bij mantelzorg.

Rollen en samenwerking: wie doet wat?

Verzuim raakt meerdere rollen tegelijk. HR speelt een coördinerende rol, leidinggevenden voeren het beleid uit, en medewerkers zijn mede-eigenaar van hun herstel en inzetbaarheid. Maar in de praktijk blijkt dat rolverwachtingen niet altijd duidelijk zijn.

Een aandachtspunt is de positie van het hoger management. In veel organisaties wordt inzetbaarheid nog onvoldoende als boardroom-thema gezien. Terwijl juist consistent leiderschap en voorbeeldgedrag cruciaal zijn om cultuurverandering te realiseren.

Het Norms Insights 2024-rapport laat zien dat Nederlandse medewerkers hun direct leidinggevende als respectvol en luisterend ervaren, maar dat ze juist bij senior management gebreken zien in communicatie en consistentie.

Data: inzicht zonder afstand

Steeds meer organisaties beschikken over data rond verzuim, vitaliteit en welzijn. Die data kunnen helpen bij het signaleren van patronen, het monitoren van beleid en het onderbouwen van investeringen. Maar ook hier geldt: cijfers zijn pas waardevol als ze verbonden zijn aan context.

Het rapport wijst op een bekend dilemma: ga je eerst diep analyseren, of begin je met handelen en leer je gaandeweg? Mercer Marsh Benefits adviseert om data te gebruiken als richtingaanwijzer, niet als einddoel. Kwantitatieve inzichten krijgen pas betekenis wanneer ze worden aangevuld met kwalitatieve signalen van de werkvloer.

Externe partners: regie met ruimte

Bedrijfsartsen, arbodiensten, casemanagers en verzekeraars vormen een onmisbare schakel. Toch blijkt uit praktijkervaring dat samenwerking vaak fragmentarisch en reactief is. Organisaties die kiezen voor regie op verzuim betrekken hun partners strategisch, maken heldere afspraken en evalueren regelmatig.

Volgens Mercer Marsh Benefits loont het om partners te selecteren op inhoudelijke match, niet alleen op prijs. Organisaties die dit goed doen, maken van verzuimmanagement een ketensamenwerking met gedeeld eigenaarschap.

Dilemma’s benoemen

Achter elk onderdeel van verzuimbeleid schuilen morele, strategische en praktische dilemma’s. Bijvoorbeeld:

• Moet je data inzetten om beleid te ontwikkelen, of begin je met pilots op gevoel?
• Laat je arbodienst vrij opereren, of stuur je actief op inhoud en aanpak?
• Geef je leidinggevenden alle ruimte voor maatwerk, of borg je uniformiteit via HR-procedures?

Deze vragen hebben geen standaardantwoord, maar vragen wel om expliciete keuzes. Het helpt als organisaties deze dilemma’s benoemen en intern bespreken.

Praktische aanbevelingen

Het rapport benoemt een reeks praktische tips die bijdragen aan effectief en toekomstgericht verzuimmanagement:

• Ontwikkel een integraal beleid waarin inzetbaarheid, preventie en zorg op elkaar aansluiten
• Verbind inzetbaarheid expliciet aan organisatiedoelen
• Zorg voor helderheid in rolverdeling en verwachtingen
• Train leidinggevenden op empathie, gespreksvoering en het herkennen van signalen
• Monitor en bespreek voortgang structureel (bijvoorbeeld via een verzuimcommissie)
• Maak een centraal interventiebudget beschikbaar voor snelle acties
• Betrek externe partners strategisch bij evaluatie en optimalisatie
• Gebruik de checklist uit het rapport om consistentie en volledigheid te borgen

Snellere zorgtoegang met ExtraCare

Toegang tot zorg is een groeiend knelpunt. Lange wachttijden, vooral in de geestelijke gezondheidszorg, zorgen voor onnodig lange uitval. Uit de analyse van Mercer Marsh Benefits blijkt dat psychisch verzuim inmiddels meer dan een miljard euro per jaar kost. Het programma Mercer ExtraCare biedt oplossingen die gericht zijn op preventie, snelle doorverwijzing en ondersteuning op fysiek, mentaal en sociaal vlak.

ExtraCare biedt onder meer toegang tot bedrijfsmaatschappelijk werk, traumabegeleiding, vervangende mantelzorg, budgetcoaching en snellere toegang tot specialisten via Royal Doctors. Hiermee kunnen organisaties beter inspelen op verschillen in levensfase, thuissituatie en werkdruk.

Mercer Marsh Benefits als strategisch partner

Effectief verzuimbeleid vraagt om inzicht, samenwerking en durf om te vernieuwen. Mercer Marsh Benefits helpt organisaties bij het ontwikkelen en uitvoeren van inzetbaarheidsbeleid dat aansluit bij de realiteit van vandaag én de verwachtingen van morgen.

Of het nu gaat om strategisch verzuimmanagement, vitaliteitsbeleid, zorgtoegang of benefitsdesign — Mercer Marsh Benefits biedt bewezen programma’s, zoals Health on Demand, Global Talent Trends en ExtraCare die werkgevers helpen om gezondheid, inzetbaarheid en betrokkenheid integraal aan te pakken.

Wil je meer weten? Ga in gesprek met een van onze adviseurs of bekijk de programma’s op mercer.com.