Twee aannames die professionele ontwikkeling afremmen

Binnen veel ontwikkelgesprekken zie je steeds twee aannames terugkomen die ervoor zorgen dat professionals zich juist mínder gaan ontwikkelen. Ze zijn gebaseerd op veronderstellingen die zouden moeten leiden tot meer inzicht en beweging, maar die averechts uitpakken. Terwijl ze meestal vanuit de beste intenties plaatsvinden, remmen deze goedbedoeld de gewenste ontwikkeling juist af. De eerste aanname is dat ‘SMART’ maken helpt ontwikkeldoelen werkelijk te realiseren, en de tweede aanname is dat ‘het er over hebben’ zal leiden tot bewustzijn en gedragsverandering.

Aanname één: SMART helpt ontwikkeldoelen te realiseren

SMART doelen zijn een uitstekend instrument wanneer je behoefte hebt aan structuur en focus in projecten, waarbij de meetbare resultaten moeten zorgen voor meer richting, concreetheid, duidelijkheid, motivatie en doorzettingsvermogen. Dat geldt vooral voor inhoudelijke plannen en bij zaken buiten onszelf. Wanneer het echter gaat om ontwikkeling van professionals en hun gedrag, dan werken SMART doelen juist averechts: er gelden nu eenmaal andere wetten in onze binnenwereld, dan in de fysieke buitenwereld van ons werk.

Ontwikkeling vindt meestal plaats in een complexe en dynamische omgeving, waarin de omstandigheden en context nogal van invloed zijn en voortdurend veranderen. SMART doelen die toegepaste worden op persoonlijke of professionele ontwikkeling zorgen juist voor starheid en gebrek aan flexibiliteit, ze vernauwen onze blik juist tot wat er gemeten kan worden. Bij persoonlijke ontwikkeling is wat niet meetbaar is vaak relevanter en wezenlijker. Wanneer daar te weinig aandacht naartoe gaat, kan een tunnelvisie ontstaan.

Daarbij leert de ervaring dat SMART doelen bij ontwikkeling juist voor onnodige druk en stress zorgen, wanneer juist die omgeving ervoor zorgt dat je doelen niet kunt halen. In het ergste geval leiden deze doelen zelfs tot demotivatie of burn-out. Minder grote doelen en kleine stapjes helpen dan wel, maar die ondermijnen vaak weer het ambitieniveau. Daarbij is het ook nodig om een gezonde balans te vinden tussen tot de kern komen en kunnen uitzoomen op wat er daadwerkelijk nodig is.

Maak SMART ROND

Het alternatief is dat je uitgaat van persoonlijke intenties, die meer fungeren als een innerlijk kompas, waardoor je bewuster keuzes maakt en gerichter handelt. Intenties stimuleren zowel eigenaarschap, noodzaak als opmerkzaamheid (denk maar aan het effect wanneer je een nieuwe auto koopt en deze ineens overal ziet rijden). Ze gaan uit van je eigen waarden, zijn gebaseerd op wat je intrinsiek belangrijk vindt en op een positieve groei-mindset. Daarbij zijn intenties niet gericht op het resultaat waar je niet altijd invloed op hebt, maar eerder gericht op hoe je zelf wilt zijn en handelen, op het gedrag waar je in elk moment zelf weer voor kunt kiezen.

Wanneer het gaat om persoonlijke- en professionele ontwikkeling vraagt dat om SMART-doelen te vervangen door het ROND maken van intenties. Het anagram ROND staat voor Realistisch, Overtuigend, Noodzaak en Duurzaam.

Realistisch

Realistisch helpt om te checken of de intentie haalbaar en uitvoerbaar is, het gewenste doelgedrag is concreet en specifiek genoeg, en is opgebouwd uit reële kleine stapjes. Kun je het voor je zien, en dat het ook werkt? Wanneer er zich een specifieke situatie voordoet, wat doe je dan? Is het voldoende ingebed in het grotere geheel?

Overtuigend

De O van ROND helpt nagaan of de intentie overtuigend is, en oprecht. Ben je eerlijk en congruent over wat het vergt om deze in de praktijk te brengen? Hoeveel toewijding voel je werkelijk om deze intentie waar te blijven maken? Is de volmondige ‘ja’ genoeg voelbaar? Of geef je dubbele signalen af en wat zegt dat dan? Hoe consequent en integer ben je over deze intentie?

Noodzakelijk

De N van ROND Noodzakelijk helpt te onderzoeken of er voldoende urgentie, noodzaak en verlangen achter de intentie zit. Besef je wat het oplevert én wat het kost om deze intentie daadwerkelijk te realiseren? Wat is het intrinsieke verlangen erachter? Wat is het goede waar je naar streeft? Wat levert het op? Waar krijg je last van als je deze intentie niet waarmaakt? Waar wil je moeite voor doen?

Duurzaam

De D van ROND helpt na te gaan of de intentie Duurzaam is. Is deze vertaald in een doorlopend actieplan? Kun je je gedurende langere tijd aan de gemaakte intentie houden en weet je daarin te volharden? Wat doe je wanneer je terugvalt in de waan van de dag, in andere prioriteiten, in oud gedrag of in andere keuzes? Hoe organiseer je hulp om je daarop te wijzen? Hoe kun je een lerende houding blijven houden bij tegenslag? Wiens hulp heb je daarbij nodig, en wat kun je met hen afspreken?

Het ROND maken van persoonlijke intenties is veel effectiever en slimmer en dan het SMART maken van doelen.

Aanname twee: erover praten zorgt voor bewustzijn en gedragsverandering

De tweede aanname is dat ‘praten over’ een bepaald onderwerp zorgt voor bewustzijn en ander gedrag. Maar ligt onze nadruk tijdens ontwikkelgesprekken vaak niet te veel op wat we zeggen? Wordt er juist niet te veel gepraat? De cruciale vraag is: wanneer vindt bewustwording eigenlijk plaats? Op welke momenten begint ontwikkeling, groei en inspiratie? Wanneer er gesproken wordt of juist in de vitale stiltes daartussen? Zouden we ons goed beschouwd niet veel meer moeten focussen op het kunnen creëren van de juiste stiltes? Alleen tijdens het zwijgen, in échte stiltes wordt daadwerkelijk iets nieuws ontdekt, nagedacht en gereflecteerd.

De juiste vitale, geactiveerde stilte zorgt voor het leggen van nieuwe verbanden, het opdoen van nieuwe inzichten, het vinden van nieuwe inspiratie, het creëren van nieuw bewustzijn, het richten van nieuwe ambities, het zien van nieuwe kansen en mogelijkheden, het aanboren van nieuw talent, het ontdekken van nieuwe drijfveren, het toe-eigenen van nieuwe commitment, het doorleven van iets, het opbouwen van nieuwe veerkracht, het oppakken van nieuwe verantwoordelijkheid, het vrijmaken van nieuwe energie en vitaliteit, enzovoort. Hoe meer er gepraat wordt, des te minder er ruimte is voor dit alles.

Het belang van stilte

Goed beschouwd worden we vooral ‘aan’ gezet in stiltes, en zouden onze woorden er vooral op gericht mogen zijn om te helpen deze stiltes op de juiste manier te activeren. Als het gaat om de ontwikkeling van mensen kun je als leidinggevende of begeleider het beste je eigen verbale bijdrage minimaliseren en de tijd en de geactiveerde vitale stiltes optimaliseert. Dan voorkom je ook dat er veel wordt gesproken, en maar weinig gezegd.

Om deze juiste stiltes te kunnen aanzetten zul je wel eerst de juiste vragen moeten stellen. Wat zijn goede activerende vragen? Ze helpen om bewust een denkproces of onderzoeksrichting aan te zetten. Je kunt dit eenvoudig checken door na te gaan of jouw vraag de ander ‘aan’ of ‘uit’ zet. Gaat de professional zelf actief nadenken, onderzoeken, zaken overwegen, ontdekken en wordt zij zich meer bewust van alle relevante aspecten die je met deze vraag aanwakkert? Activerende vragen zijn vragen die hen gericht en actief laten nadenken in de breedte en/of diepte van een specifiek gewenst onderwerp. De juiste vragen stellen die daadwerkelijk activeren, maken ontwikkelgesprekken onmiddellijk verdiepend en interactief. Door het stellen van de juiste activerende vragen vergroot je de kans dat er bewust geleerd wordt van en ingespeeld wordt op actuele zaken, op veranderende omstandigheden en behoeften en uitdagingen. Dan zijn de stiltes die in zo’n gesprek vallen vitaal, bewustmakend en uitnodigend.

Je maakt eerder iets los, dan dat je iets vastzet. Kortom, in hoeverre zet een vraag het reflecteren van de professional werkelijk ‘aan’?

Het ei van binnen breken

Soms heb je echter gewoon een oordeel, conclusie, twijfel, zorg, mening of observatie óver de betreffende professional. Of heb je al een passende oplossing of antwoord vóór hun situatie. Deze worden pas bruikbare informatie als je ze weet te vertalen naar de juiste activerende vraag áán deze professional. Zodat die, in de geactiveerde stilte die volgt, zelf de denkrichting kan laten ontdekken die jij deels al hebt gemaakt of zich bewust kan laten worden van iets wat jij ook denkt waar te nemen. Dan breek je het ei niet van buitenaf met jouw inbreng en oordeel, met alle gevolgen van dien. Nieuwe beweging en nieuw leven ontstaat vooral wanneer het ei van binnenuit wordt gebroken, vanuit de innerlijke motivatie, het eigen wezenlijke onderzoek, de zelf bewustgemaakte gevolgtrekking, de persoonlijke overweging en de eigenhandig geformuleerde conclusie.

Voorbeeldvragen

Laten we een paar voorbeeldvragen uitdiepen. Een vraag als ‘hoe vind je zelf dat het gaat?’ slaat het gesprek vaak dood en zorgt nauwelijks voor verdieping, laat staan ontwikkeling. Het leidt eerder tot het tegenovergestelde. Niet alleen omdat deze vraag al te vaak is gesteld of al te gemakkelijk is, maar ook omdat het nauwelijks uitnodigt tot nieuwe bewustwording. Het is juist de kunst om datgene te laten ontstaan wat niet zou ontstaan zonder jouw vraag.

Op de vraag: ‘Wat zijn jouw talenten?’ krijg je een heel ander antwoord dan op de vraag: ‘Welke talenten van jou worden momenteel voldoende benut en welke (nog) onvoldoende en hoe komt dat?’ De tweede vraag activeert veel meer tot nieuw onderzoek.

Van ‘Heb je de juiste resultaten geboekt?’ kun je ook maken: ‘In hoeverre ben je tevreden over de manier waarop je de resultaten samen met elkaar hebt bereikt?’ 

Welke vraag is meer activerend: ‘hoe kun je jezelf meer uitdagen?’ of ‘onder welke omstandigheden blijf je in je comfortzone en wat helpt je daarbuiten durven te gaan?’

Wanneer we de focus verplaatsen van ‘praten over’ naar het toewerken naar geactiveerde stiltes ontstaat er vaak meer bewustzijn en (innerlijke) beweging. Het is daarbij goed om te weten dat je niet zelf het wiel hoeft uit te vinden. Wist je dat er tegenwoordig praktische (online) tools zoals Activra bestaan, waarop je honderden passende activerende vragen kunt vinden? Samengevat, als je slim wilt zijn als HR dan vervang je SMART doelen door het ROND maken van intenties, en zorg je dat er binnen ontwikkelgesprekken minder gepraat wordt en meer geactiveerd. Maak je punt en zet een punt.

Meer lezen over Activerende Ontwikkelgesprekken, het ROND maken van intenties, activerende vragen en de juiste stiltes voor het aanzetten van ontwikkeling en goed functioneren van professionals? Koop dan het boek van Steffan Seykens