Tags: ongewenst gedrag, psychosociale arbeidsbelasting, risico inventarisatie en evaluatie, veiligheid op de werkvloer, werkdruk

Werkdruk is ook een veiligheidsrisico: wat het RIVM hoorde op de werkvloer van vier distributiecentra

RIVM-onderzoek in vier distributiecentra: tijdsdruk en ongewenst gedrag maken werk ook fysiek onveiliger. HR en veiligheid moeten samen optrekken.

Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) zien we meestal als een gezondheidsprobleem. We denken aan stress, burn-out en langdurig verzuim. Maar wie gehaast werkt tussen rijdende reachtrucks, slaat makkelijker een stap over. En wie gespannen is door een conflict met een collega, let minder goed op.

Het RIVM onderzocht hoe werkenden dat verband zelf zien. Het sprak daarvoor met 43 mensen in vier distributiecentra. De conclusie is helder: PSA en veiligheid worden in de praktijk nog grotendeels los van elkaar aangepakt. Volgens het RIVM ligt daar een kans.

Drie vragen die het rapport beantwoordt

1. Is er in wet, richtlijnen en opleidingen aandacht voor de relatie tussen PSA en veiligheid?
Nauwelijks. De Arbowet verplicht werkgevers om PSA te voorkomen of te beperken, maar noemt het alleen als oorzaak van werkstress en verzuim. Hulpmiddelen en sectorrichtlijnen behandelen PSA als welzijnsthema. Bij de opleidingen tot veiligheidskundige legde geen enkele instelling uit zichzelf de koppeling met arbeidsongevallen.

2. Herkennen mensen op de werkvloer dat verband?
Gedeeltelijk, en dat verschilt per factor. Tijdsdruk wordt duidelijk herkend. Van ongewenst gedrag en baanonzekerheid denken deelnemers wel dat het effect heeft, maar ze zien dat vooral bij anderen. Voor autonomie zien ze vrijwel geen verband.

3. Wat gebeurt er al, en wat is nodig?
Er gebeurt al veel, maar vooral achteraf: signaleren en dan ingrijpen. Deelnemers zien ruimte voor preventie. Ze noemen betere planning, langer inwerken, samen gedragsregels opstellen en meer aandacht voor uitzendkrachten.

De belangrijkste cijfers

  • 43 interviews in 4 distributiecentra: 17 magazijnmedewerkers, 15 leidinggevenden, 8 veiligheidsprofessionals en 3 HR-professionals
  • 32% van de werknemers ervoer in 2024 vaak of altijd werkdruk, 17% kreeg te maken met ongewenst gedrag
  • Ongeveer 200.000 werknemers kregen in 2024 een arbeidsongeval met lichamelijk letsel of geestelijke schade
  • De Arbeidsinspectie krijgt jaarlijks 3.500 tot 4.500 meldingen van ernstige ongevallen. Dat aantal is al jaren stabiel
  • Bij 1 op de 6 werknemers is ‘psychische overbelasting’ volgens henzelf de belangrijkste oorzaak van hun laatste arbeidsongeval
  • Vervoer en opslag telde in 2023 67 ongevallen per 100.000 banen, tegen 27 gemiddeld in Nederland
  • In deze sector ervaart 54% weinig of geen autonomie, werkt 27% vaak onder hoge taakeisen en kreeg 16% te maken met ongewenst gedrag
  • Uitzendkrachten maken 33 tot 50% van het personeel van de bezochte centra uit
  • Arbeidsmigranten hebben volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid 1,4 tot 5 keer zoveel kans op een arbeidsongeval

Waarom het RIVM deze vraag stelde

Het aantal ernstige arbeidsongevallen daalt al jaren niet, ondanks alle technische maatregelen. Dat wijst erop dat er oorzaken zijn die nog te weinig aandacht krijgen. Uit een eerdere literatuurstudie van het RIVM (2025) bleek al dat PSA samenhangt met onveilig gedrag en (bijna-)ongevallen.

De sterkste aanwijzingen gaan over tijdsdruk en ongewenst gedrag van collega’s of leidinggevenden. Dit vervolgonderzoek gaat na of mensen in de praktijk dat ook zo ervaren. Het RIVM koos voor distributiecentra omdat daar relatief veel ongevallen gebeuren en er meestal veiligheidskundigen werken.

Tijdsdruk: de factor die iedereen herkent

Magazijnmedewerkers noemen vooral de productienorm, piekdrukte rond feestdagen, onderbezetting door ziekte en technische storingen. Wie onder druk werkt, gaat sneller en slordiger werken. Fouten van anderen herstellen levert irritatie en extra werk op.

Een veiligheidskundige vatte het zo samen: individueel ben je sneller als je een container haastig opstapelt, maar als er dozen uitvallen, wordt het hele proces trager. Leidinggevenden zien ook dat veiligheidsregels in piekuren moeilijker te handhaven zijn, omdat orderpickers en reachtrucks dan tegelijk in dezelfde gangen werken.

Een HR-professional vertelde over een collega die de bocht afsneed op een reachtruck om zijn norm te halen. Daarbij raakte zijn voet verbrijzeld.

Ongewenst gedrag en baanonzekerheid: erkend, maar op afstand

De meeste geïnterviewden hadden zelf geen ongewenst gedrag meegemaakt. Toch kwamen intimidatie, pesten en discriminatie in alle vier de centra ter sprake. Taalverschillen en culturele misverstanden spelen daarbij soms een rol.

Deelnemers kunnen zich goed voorstellen dat iemand die met zijn hoofd ergens anders zit, op een transportmiddel een gevaar wordt. Eén veiligheidskundige noemde een concreet voorbeeld: een conflict waarbij een collega een andere collega met een reachtruck klemreed.

Baanonzekerheid speelt vooral bij uitzendkrachten. Zij werken soms extra hard om een vast contract te krijgen, lopen ook ziek door en zijn minder open over fouten. Bij arbeidsmigranten hangt hun woonruimte vaak ook aan de baan. Een belangrijke kanttekening: uitzendkrachten zelf zijn niet geïnterviewd.

HR en veiligheid werken langs elkaar heen

Dit is misschien de belangrijkste les voor HR. Veiligheidskundigen richten zich op fysieke risico’s en zien PSA als een taak van HR. HR richt zich vooral op het toerusten van leidinggevenden en heeft weinig direct contact met de werkvloer. Elkaar vinden ze vooral bij de RI&E, en ook daar nog niet structureel.

Beide groepen willen meer inzicht. Ze zouden graag bijna-ongevallen systematisch registreren, data beter gebruiken en medewerkers betrekken bij de RI&E. Ook leidinggevenden twijfelen of hun aanpak genoeg is: werk herverdelen bij drukte en gesprekken voeren.

Een positief voorbeeld: één distributiecentrum gaat de productienorm volgend jaar verlagen in plaats van verhogen.

Wat betekent dit voor HR?

Het onderzoek speelt in de logistiek, maar het RIVM wijst erop dat het verband in elke sector met fysiek werk of veel ongevallen kan spelen. Denk aan de bouw, productie, zorg en schoonmaak.

Concreet kan HR het volgende doen:

  • PSA expliciet als veiligheidsrisico opnemen in de RI&E. Zie ook Arbowet voor HR: 6 verplichtingen van RI&E tot vertrouwenspersoon.
  • Samen met de veiligheidskundige of preventiemedewerker naar ongevalsanalyses kijken.
  • Inwerken en planning zien als preventie van werkdruk.
  • Uitzendkrachten niet aan het uitzendbureau overlaten als het om PSA gaat.

Voor kleinere bedrijven is de mentale gezondheidsladder uit Werkstress in het mkb: drie treden naar een mentaal gezonder bedrijf een praktisch startpunt.

Let op: dit is kwalitatief onderzoek met een kleine, door de bedrijven zelf geselecteerde groep. Alle geïnterviewden hadden een vast contract en spraken Nederlands of Engels. Uitzendkrachten en anderstalige medewerkers ontbreken dus, terwijl zij waarschijnlijk het meest met PSA te maken hebben. De bevindingen geven een beeld, maar zijn geen representatieve meting.

Conclusie

De boodschap van het RIVM is eenvoudig maar heeft gevolgen: wie werkdruk en ongewenst gedrag aanpakt, werkt ook aan minder ongevallen. Daarvoor moeten HR en veiligheid uit hun eigen hokje komen.

Het RIVM pleit voor één integrale aanpak. Daarbij horen meer kennis bij veiligheidskundigen, nauwere samenwerking met HR en arbocatalogi die het verband met ongevallen expliciet benoemen. Voor HR-professionals in sectoren met fysiek werk is dit rapport een goed onderbouwd argument om aan te schuiven bij het veiligheidsoverleg.

Alle kernbegrippen en details uit het rapport

Over de bron

  • RIVM-rapport 2025-0144 (© RIVM 2026), DOI 10.21945/RIVM-2025-0144. Auteurs: D. van Dongen, W. van der Borg, M. von den Benken, D. Bozuwa en M. van der Noordt (Centrum Veiligheid, afdeling Arbeidsveiligheid, Perceptie en Gedrag).
  • In opdracht van het ministerie van SZW, opdracht Veiligheid, Cultuur en Gedrag. Vervolg op RIVM-rapport 2025-0014 (literatuurverkenning PSA en arbeidsveiligheid, juni 2025).
  • Opzet: kwalitatief onderzoek met een deskstudie (Arbowet, arbocatalogi, hulpmiddelen, veiligheidsopleidingen) en een veldstudie met 43 semigestructureerde interviews in vier distributiecentra (warenhuisketen, drogisterijketen, supermarktketen en logistiek dienstverlener, 260 tot 2.100 medewerkers).

Kernbegrippen

  • Psychosociale arbeidsbelasting (PSA): factoren in de arbeidssituatie die stress veroorzaken. Het conceptueel model van TNO en RIVM onderscheidt werkdruk (een verstoorde balans tussen taakeisen zoals tijdsdruk, emotionele belasting, baanonzekerheid en cultuur, en regelmogelijkheden zoals autonomie en inspraak) en ingrijpende gebeurtenissen en ongewenst gedrag (agressie, geweld, pesten, discriminatie, (seksuele) intimidatie en conflicten).
  • Onderzochte factoren: tijdsdruk, gebrek aan autonomie, baanonzekerheid en intern ongewenst gedrag. Gekozen omdat ze in de sector vervoer en opslag het vaakst voorkomen en er kennis is over het verband met (on)veilig werkgedrag.
  • Herkennen en erkennen: herkennen betekent het verband zelf zien of meemaken, erkennen betekent aannemen dat het bestaat. Bij tijdsdruk deden deelnemers allebei, bij ongewenst gedrag en baanonzekerheid alleen het laatste, bij autonomie geen van beide.
  • Van tijdsdruk naar onveiligheid: bewust stappen overslaan in veiligheidsprotocollen en onbewust minder alert zijn door vermoeidheid. Deelnemers voegen stress en irritatie toe.
  • Arbocatalogus: afspraken van werkgevers- en werknemersorganisaties over hoe zij aan de doelvoorschriften van de Arbowet voldoen. Niet verplicht. In de catalogus van vervoer en opslag (STL) noemt het deel over warehouses en distributiecentra geen enkele PSA-factor; het oplossingenboek van STL doet dat wel.

Bevindingen in detail

  • Belangrijkste risico: aanrijdgevaar door intern transport (palletwagens, reach-, hef- en orderpicktrucks). Daarnaast struikelen, vallende objecten, beklemming, snijwonden en communicatieproblemen door taalbarrières.
  • Bronnen van tijdsdruk: productienormen (bij uitzendkrachten soms met een teambonus via het uitzendbureau), piekperiodes, personeelstekort, het lagere tempo van nieuwe collega’s en technische storingen.
  • Baanonzekerheid: geldt vooral voor uitzendkrachten en tijdelijke krachten. Extra hard werken, doorwerken bij ziekte en minder open zijn over fouten. Na een vast contract zagen leidinggevenden soms meer ziekmeldingen, soms juist meer openheid.
  • Autonomie: beperkt en kenmerkend voor magazijnwerk. Sommigen vinden de structuur prettig, anderen vervelen zich. Geen concrete veiligheidsincidenten genoemd; wel het risico van werken ‘op de automatische piloot’.
  • Ongewenst gedrag: (seksuele) intimidatie, pesten en discriminatie kwamen in alle vier de centra voor, mede door taal- en cultuurverschillen. Eén concreet voorbeeld van pestgedrag met direct gevaar: klemrijden met een reachtruck.
  • Overige stressoren: rommel op de werkplek, onaangename sfeer, gebrekkige communicatie en privéfactoren zoals mantelzorg. Sporen van alcohol- en drugsgebruik werden als groot veiligheidsrisico gezien.

Hulpmiddelen die het rapport noemt

  • Leidraad een organisatiebrede aanpak van mentale gezondheid op het werk (SZW/Trimbos), Zelfinspectietool werkdruk en ongewenst gedrag (Nederlandse Arbeidsinspectie), Oplossingenboek PSA (STL), Handreiking PSA (Stichting van de Arbeid), Werkdruk Wegwijzer (TNO), Handreiking Mentale gezondheid in het mkb (Trimbos) en de SER-dossiers PSA en grensoverschrijdend gedrag.
  • Alleen de NEN-richtlijnen voor psychosociale risico’s maken het verband tussen PSA en arbeidsveiligheid expliciet.
  • Veiligheidsopleidingen (mvk/hvk): 10 benaderd, 5 reageerden. Bij 4 is PSA een belangrijk thema (van 2,5 uur tot 5 lesdagen), 1 laat het over aan de A&O-deskundige. Geen enkele noemde de relatie met arbeids(on)veiligheid.

Wat al gebeurt en wat nodig is

  • Nu: werk spreiden, normen aanpassen aan leeftijd of vermogen, nieuwe mensen opleiden vóór het hoogseizoen, rouleren, verlof ruim toekennen, doorstroom naar een vast contract, zerotolerancebeleid bij ongewenst gedrag, posters met QR-code voor meldingen en de vertrouwenspersoon, veiligheidscultuurmetingen met PSA erin.
  • Nodig volgens deelnemers: bijna-ongevallen systematisch registreren, medewerkers betrekken bij de RI&E, langere en begeleide inwerkperiodes (ook voor uitzendkrachten), extra bezetting bij pieken, regelmatig werkoverleg, betrokken leiderschap, begrijpelijke communicatie over PSA en samen opgestelde gedragsregels.
  • Aanbevelingen RIVM: meer kennis over PSA en veiligheid bij veiligheidskundigen en in veiligheidstrainingen, betere samenwerking tussen HR- en veiligheidsprofessionals, en sectorale arbocatalogi en hulpmiddelen die het verband met arbeids(on)veiligheid expliciet maken, bijvoorbeeld met praktijkvoorbeelden.

Beperkingen van de bron

  • De deskstudie was verkennend en niet systematisch; de helft van de opleidingen reageerde niet.
  • Deelnemers zijn door de bedrijven zelf geselecteerd: allemaal vast in dienst, Nederlands- of Engelstalig, 36 mannen en 7 vrouwen, maar 3 HR-professionals. Uitzendkrachten zijn niet gesproken.
  • De resultaten zijn illustratief en niet generaliseerbaar naar de hele sector.
Tags: ongewenst gedrag, psychosociale arbeidsbelasting, risico inventarisatie en evaluatie, veiligheid op de werkvloer, werkdruk
Ook Interessante Document

Blijf op de hoogte


Laatste nieuws

AI-agents doen steeds vaker het hele werk: HR moet in taken gaan denken
Wet loontransparantie later van kracht: zo benut HR het extra halfjaar
Betrokkenheid medewerkers op vijfjarig dieptepunt: de manager kraakt het eerst

Kalender

23
nov
HR Webinar Week
11
jan
Cursus Duurzame inzetbaarheid en vitaliteit binnen de organisatie
UTRECHT

Downloads

Beleidsregels beoordelingskader poortwachter: wanneer heeft een werkgever genoeg gedaan?
Rapporten
Werkstress in het mkb: drie treden naar een mentaal gezonder bedrijf
Rapporten
Leven lang ontwikkelen: 92 procent van het leren gebeurt gewoon in het werk
Rapporten

WORD LID

Met HRcommunity maken we het werkveld iedere dag een stukje beter en mooier. Meld je gratis aan als lid, maak verbinding, haal én breng kennis, maak je eigen ledenprofiel, connect met andere leden en meer.

PUBLICEER

Heb je een uniek en interessant artikel geschreven en denk je dat deze interessant kan zijn voor de leden van HRcommunity? Stuur deze dan in via het formulier en wij gaan er mee aan de slag.