AI-gebruik bij werkgevers verdubbeld, maar medewerkers praten nauwelijks mee

Het aandeel Nederlandse werkgevers dat algoritmen, AI of big data inzet om processen, producten of diensten te verbeteren, is in twee jaar tijd verdubbeld. Tegelijk betrekt slechts een derde van de werkgevers medewerkers daadwerkelijk bij besluiten over vernieuwing. Dat blijkt uit de Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) 2026 van TNO onder 6.010 werkgevers. Eerder onderzoek van TNO en UWV laat zien waarom dat riskant is.

AI-gebruik verdubbeld: van experiment naar dagelijkse praktijk

In 2024 gebruikte 13 procent van de werkgevers met minimaal vijf medewerkers AI, algoritmen of big data. In 2026 is dat 26 procent, waarmee het de meest gebruikte technologie op de werkvloer is geworden. Ruim de helft van deze werkgevers is er pas in de afgelopen twee jaar mee begonnen. Bij vestigingen met 50 of meer medewerkers zet inmiddels meer dan een derde AI in.

Opvallend is de inhaalslag in de publieke sectoren. In het onderwijs steeg het gebruik van 10 naar 35 procent, in de zorg van 10 naar 26 procent. Koplopers blijven de ICT (64 procent), de zakelijke dienstverlening (47 procent) en de financiële dienstverlening (45 procent). Als belangrijkste motieven noemen werkgevers een betere kwaliteit van het arbeids- of productieproces (68 procent) en een hogere productiviteit (52 procent).

UWV signaleerde eerder dit jaar dat het aandeel werkgevers dat AI in redelijke of hoge mate gebruikt binnen een jaar verdubbelde van 16 naar 32 procent. Uit dezelfde peiling bleek dat slechts 38 procent van de werkgevers die AI binnen vijf jaar verwachten in te voeren, medewerkers daar nu al op voorbereidt.

Vaardigheden en krapte remmen de opbrengst

De keerzijde is zichtbaar in dezelfde WEA. Bijna de helft van de werkgevers (46 procent) ziet negatieve gevolgen van technologie voor medewerkers. Het vaakst genoemd: onvoldoende vaardigheden om met de technologie te werken (24 procent), gevolgd door langdurig zitten en een hogere werkintensiteit. Daarbij kampt 26 procent van de werkgevers met een personeelstekort en verwacht nog eens een kwart dat binnen twee jaar. Dat innovatie vastloopt op mensen en vaardigheden, bleek al eerder uit de cijfers.

Werkgevers investeren wel. Bij 67 procent volgde het afgelopen jaar ten minste een deel van de medewerkers scholing onder werktijd, 11 procentpunt meer dan in 2024. Van de werkgevers met (verwachte) krapte ziet 43 procent opleiden als oplossing. Maar scholing alleen is niet genoeg. Ongeveer de helft (53 procent) raadpleegt medewerkers actief bij verbeteringen of innovaties, terwijl slechts 32 procent hen ook betrekt bij de besluiten.

Medewerkers aan tafel bij het herontwerp van werk

In eerder TNO-onderzoek naar AI-toepassingen bij vier organisaties, waaronder a.s.r. en de Douane, concludeerden de onderzoekers dat AI werkprocessen weliswaar versnelt, maar niet vanzelf tot productiviteitswinst leidt. Dat hangt af van wat organisaties doen met de vrijgekomen tijd. Werk kan bovendien complexer, gevarieerder of juist eentoniger worden, met gevolgen voor autonomie en mentale belasting. TNO adviseert daarom om mensen uit het primaire proces nauw te betrekken bij de ontwikkeling en invoering van AI.

Voor HR verschuift de opdracht daarmee. Het gaat niet alleen om het bijspijkeren van digitale vaardigheden, maar om het samen met medewerkers opnieuw ontwerpen van functies, taken en werkprocessen. Dat vraagt om bewuste keuzes over de inzet van vrijgekomen tijd, heldere afspraken over welke tools wel en niet worden gebruikt en een volwaardige rol voor de ondernemingsraad. Wie het gesprek met de or over strategische onderwerpen tijdig voert, bouwt draagvlak in plaats van weerstand. Organisaties die technologie sneller adopteren dan hun medewerkers kunnen meebewegen, riskeren uitval en een investering die niet rendeert. Lees ook waarom AI-gebruik nog geen succesvolle AI-adoptie is.

Bronnen: TNO, Werkgevers Enquête Arbeid 2026: Resultaten in vogelvlucht; Accountant.nl, Inzet AI leidt niet automatisch tot productiviteitswinst; UWV, AI-gebruik blijft stijgen