Innovatie loopt vast op mensen: tekort aan vaardigheden wordt productiviteitsvraagstuk

Na ruim vijftien jaar van gestage daling stabiliseert het aandeel Nederlandse werkgevers dat innoveert. Toch loopt meer dan de helft van de organisaties vast bij het daadwerkelijk doorvoeren van vernieuwing. De grootste rem is geen geld of technologie, maar een tekort aan personeel en vaardigheden. Dat blijkt uit de Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) 2026 van TNO onder 6.010 werkgevers. Tegelijk concludeert UWV in de nieuwe rapportage Regio in Beeld 2026-2027 dat de krapte niet langer op te lossen is met alleen meer mensen.

Innovatiedaling vlakt af, maar de rem zit bij mensen

In 2010 introduceerde nog 57 procent van de werkgevers binnen twee jaar een nieuw of sterk verbeterd product of dienst. In 2024 was dat gezakt naar 22 procent, in 2026 komt TNO uit op 24 procent. Procesinnovatie bleef stabiel op 35 procent, na een daling vanaf 49 procent in 2010. De langdurige neerwaartse trend lijkt daarmee tot stilstand gekomen.

Reden voor tevredenheid is dat niet. Van alle werkgevers ervaart 53 procent een of meer knelpunten bij het vernieuwen van producten, diensten of werkprocessen. Onvoldoende personeel of vaardigheden bij medewerkers staat met 25 procent bovenaan, gevolgd door beperkte financiële ruimte (22 procent). Een slechte aansluiting van technologie op de behoefte, te weinig geschikte partners of gebrek aan zicht op innovaties scoren elk 6 procent of minder. In open antwoorden wijzen werkgevers daarnaast op wet- en regelgeving en wisselvallig overheidsbeleid. TNO-onderzoeker Gerben Hulsegge noemt voldoende mensen en vaardigheden expliciet een randvoorwaarde voor bredere toepassing van innovaties.

Hoe groter de organisatie, hoe zwaarder de skillskloof

Opvallend is dat het personeelsknelpunt toeneemt met de omvang van de organisatie. Bij micro-organisaties noemt 22 procent het als belemmering, bij kleine organisaties 33 procent, bij middelgrote 35 procent en bij organisaties met 250 of meer medewerkers zelfs 39 procent. Financiële beperkingen spelen juist relatief vaak bij de kleinste werkgevers.

Ook tussen sectoren zijn de verschillen groot. In de bouw (34 procent) en de industrie (32 procent) is het tekort aan mensen en vaardigheden het vaakst een innovatierem, in de landbouw (16 procent) het minst. In de zorg, de ICT en de landbouw is geld vaker het struikelblok.

Voor HR-directeuren in grotere organisaties is de boodschap helder: investeringen in technologie renderen pas als er voldoende ontwikkelcapaciteit en de juiste competenties zijn om die technologie te laten landen. Vaardigheden worden daarmee een productiviteitsvraagstuk, niet alleen een opleidingsvraagstuk.

Van meer handen naar slimmer benutten: de opdracht voor HR

UWV legt in Regio in Beeld 2026-2027 dezelfde verbinding. De arbeidsmarkt koelt licht af, maar blijft in alle regio’s krap, en in 32 beroepsgroepen die nu al krap zijn lopen de tekorten richting 2030 verder op. Met een arbeidsparticipatie van 73,1 procent is het beschikbare potentieel grotendeels benut. De opgave verschuift volgens UWV daarom van meer mensen aan het werk krijgen naar het beter benutten van het talent dat er al is, via wendbaarheid, ontwikkeling, digitalisering, AI en slimmer georganiseerde werkprocessen.

UWV-bestuurder Judith Duveen pleit voor een arbeidsmarkt waarin vaardigheden en ontwikkelpotentieel zwaarder wegen dan diploma’s. Dat opent deuren voor zij-instromers, sectorwisselaars en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Organisaties die al stappen zetten richting skills-based werken, zien hun talentpool aanzienlijk groeien.

Samen schetsen beide rapporten een duidelijke agenda. Strategische personeelsplanning moet innovatieplannen expliciet koppelen aan de benodigde vaardigheden. L&D hoort aan tafel te zitten waar investeringsbeslissingen worden genomen. En selectie op diploma’s maakt plaats voor selectie op wat mensen kunnen en nog kunnen leren. Wie de huidige lichte ontspanning op de arbeidsmarkt aangrijpt om te investeren in ontwikkeling, legt de basis voor innovatie die wél doorzet.

Bronnen: TNO, Werkgevers Enquête Arbeid 2026 en UWV, Regio in Beeld 2026-2027