Psychische vermoeidheid door werk op hoogste niveau in tien jaar: jonge professionals betalen de prijs

Steeds meer werknemers gaan aan het eind van de dag mentaal leeg naar huis. In 2025 voelde 20,7 procent van de werknemers zich enkele keren per maand of vaker psychisch vermoeid door het werk. Tien jaar eerder was dat nog 13,4 procent. Dat blijkt uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) van CBS en TNO. Recente cijfers van UWV en het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB) laten zien dat deze ontwikkeling steeds vaker uitmondt in langdurige uitval.

Jonge professionals en complexe functies het hardst geraakt

De stijging is het sterkst bij werknemers van 25 tot 35 jaar. In die groep groeide het aandeel van 15 procent in 2015 naar ruim 28 procent in 2025. Bij 55- tot 65-jarigen, tien jaar geleden nog de groep met de meeste klachten, bleef het percentage vrijwel gelijk. Vrouwen zijn bovendien vaker psychisch vermoeid door het werk dan mannen: 23,5 procent tegenover 18 procent.

Opvallend is ook de relatie met het beroepsniveau. Bij werknemers met de meest complexe, gespecialiseerde taken steeg het aandeel van bijna 15 naar ruim 23 procent, de grootste toename van alle niveaus. Naar beroepsrichting scoren pedagogische, creatieve en taalkundige, ICT- en zorg- en welzijnsberoepen het hoogst, met ongeveer een kwart van de werknemers. Psychologen en sociologen spannen de kroon met 37 procent.

Van mentale uitputting naar langdurig verzuim

De gevolgen zijn zichtbaar in het verzuim. Na griep en verkoudheid zijn psychische klachten, overspannenheid en burn-out de meest genoemde reden voor de laatste ziekmelding. Ze leiden bovendien tot de langste afwezigheid: gemiddeld 67 dagen, tegenover 15 dagen voor alle verzuimgevallen samen. Overspannenheid en burn-out waren in 2025 ook de beroepsziekte die werknemers het vaakst rapporteerden.

Dat beeld sluit aan bij het rapport Beroepsziekten in Cijfers 2026 van het NCvB. Ruim de helft van de beroepsziekten die bedrijfsartsen en arbodiensten over 2025 meldden, was psychisch van aard. Bij 81 procent van alle meldingen was sprake van langdurig verzuim. Te veel werk is volgens het NCvB de belangrijkste risicofactor voor een psychische beroepsziekte.

Ook in de arbeidsongeschiktheidscijfers is de verschuiving zichtbaar. Volgens UWV lag de WIA-instroom door psychische aandoeningen zoals burn-out en depressie in 2025 landelijk 29 procent hoger dan in 2022. De uitval treft vooral vrouwen jonger dan 40. Voor 2026 verwacht UWV een toename van 9.600 WIA-toekenningen.

Wat dit vraagt van HR en leiderschap

Voor HR is de boodschap helder: psychische belasting is geen randverschijnsel meer, maar een structureel risico voor duurzame inzetbaarheid. De cijfers ontkrachten bovendien het beeld dat vooral oudere of lager opgeleide werknemers kwetsbaar zijn. Juist jonge professionals aan het begin van hun loopbaan en medewerkers in kennisintensieve, complexe functies verdienen gerichte aandacht in preventie en leiderschap.

Dat vraagt meer dan een vitaliteitsprogramma of een extra workshop over stress. Het gaat om het structureel bespreekbaar maken van werkdruk, het in balans brengen van taakeisen en regelruimte en het toerusten van leidinggevenden om signalen vroeg op te pakken. Psychosociale arbeidsbelasting verdient een vaste plek in de RI&E en in de strategische personeelsplanning, met data uit verzuimregistratie en medewerkersonderzoek als stuurinformatie.

Wie wacht tot het verzuim oploopt, is te laat. Een psychisch verzuimgeval duurt gemiddeld ruim vier keer zo lang als een gemiddelde ziekmelding, en de route naar de WIA ligt dan al open. Preventie is daarmee niet alleen een kwestie van goed werkgeverschap, maar ook van bedrijfseconomisch verstand.

Bronnen: CBS, UWV, NCvB, Beroepsziekten in Cijfers 2026