Eerste Hulp bij Onzekerheid: doen

Kom in actie binnen het onbekende

‘Soms ontdek je het pas wanneer je het doet.’

Tijdens mijn vakantie oefende mijn zoontje opnieuw met zijn schoolslag, iets zekerder dan de vorige keren. Zelf had ik ineens een nieuwe onzekerheid aan mijn hoofd: zou ik die journalist mailen met een artikelvoorstel of eerst dat netwerkcontact activeren nadat ik diegene maanden niet had gesproken?

En toch voelde ik weer diezelfde aarzeling als bij de volle, maar vooral onzekere pijplijn uit deel 1 . Niet omdat er iets mis was, maar omdat ik simpelweg niet wist wat het ging worden. Het onbekende blijft ongemakkelijk, zelfs als je het kent en zelfs als je alle tools uit je Eerste Hulp Bij Onzekerheid-toolkit toepast.

Maar terwijl de zon op het water glinsterde, besefte ik: die knoop in mijn maag was kleiner dan de vorige keer. Mijn drempel was verschoven. Onzekerheid voelde niet prettig, maar wel draaglijk. En het hield me niet meer tegen.

Zoek het ongemak actief op

In Hidden Potential beschrijft Adam Grant hoe mensen hun volledige potentieel benutten door zich op hun gemak te leren voelen met ongemak. Ze wachten niet tot het goed voelt; ze oefenen juist in ongemakkelijke situaties. Of, anders gezegd: ze nemen risico’s, stellen zich kwetsbaar op, en accepteren dat dat niet altijd prettig is.

Door jezelf bloot te stellen aan ongemak, train je je tolerantie. Hoe vaker je het voelt, hoe minder het je tegenhoudt. Het is een beetje als krachttraining, waarbij je steeds meer ongemak aan kunt. En net als met krachttraining begin je niet met 100 kilo, maar met iets kleins dat je aankunt – waarmee we meteen uitkomen op de eerste tool voor de EHBO-kit.

Tool 1 – Begin klein om groots te eindigen

Onderzoek van Timothy Ott en Kathleen Eisenhardt laat zien dat de meest succesvolle doorbraken voortkomen uit een reeks kleine stappen, niet uit één gigantische sprong.

Door klein te beginnen, verlaag je de drempel. Je zet jezelf in beweging zonder dat het meteen perfect of compleet hoeft te zijn.

Kleine verbeteringen hebben daarbij een groter effect dan je misschien denkt. Ga maar na: als je het komende jaar elke dag 1% beter wordt, ben je aan het eind van het jaar 37 keer beter af, ofwel 3778(!) procent. Deze cumulatieve verbeteringen zijn moeilijk te begrijpen voor onze hersenen (exponentiële groei-bias), maar leiden tot aanzienlijke vooruitgang.¹

Onthoud: consistentie verslaat intensiteit.

Begin bijvoorbeeld met:

• Eén uur naar een netwerkborrel als je netwerken spannend vindt
• Een kleine pilot draaien voor een nieuw idee
• Of: iets uitstellen wat je normaal controleert, zoals elke ochtend je mail verversen

Elke keer dat je jezelf blootstelt aan onzekerheid, train je je tolerantie. En die training werkt cumulatief. Zoals een deelnemer laatst zei: ‘Wat vorige maand nog als een risico voelde, voelt nu als routine.’

Lukt het niet in de praktijk? Gebruik dan mentale visualisatie. Stel je vijf minuten lang een scenario voor dat je spannend vindt. Laat de gevoelens opkomen en vervang daarna je gedachte, bijvoorbeeld met

’Dat ik het niet weet maakt het spannend, maar niet gevaarlijk.’

Door deze herhaling neemt de spanning af en groeit je vertrouwen.

Tool 2 – Bouw aan Balans

Je hoeft niet overal risico te nemen. Sterker nog: je kúnt meer risico aan op het ene gebied, als je op een ander gebied zekerheid voelt. Zo vertelde een vriend me: “Ik werk in loondienst zodat ik mijn vrouw als ondernemer vrijer risico’s kan nemen.” ²

In organisaties werkt dat net zo. Heeft iemand stabiele taken of projecten die goed lopen? Dan ontstaat er mentale ruimte om op andere gebieden te experimenteren (zie ook tool 3).

Gebruik dit principe in je team:

• Mix comforttaken en experimenteertaken
• Geef mensen grip én ruimte
• Bespreek ieders persoonlijke risicotolerantie

Gebruik voor dat laatste de Risk-o-Meter (zie kader): laat teamleden per gebied scoren hoe comfortabel ze zijn met risico’s. Kies vervolgens samen één gebied om een klein risico in te nemen.

Tool 3 – Groeimindset binnen een experimenteercultuur

Een manager zei eens tegen me: ‘Pas toen we iets een experiment noemden, durfden mensen het aan.’ Door iets een experiment te noemen, ontstaat er speelruimte om te leren zonder dat het meteen ‘goed’ of ‘fout’ hoeft te zijn.

In een experimenteercultuur verschuift je rol als leider van beslisser naar experimenteerder. Je stelt vaker vragen dan je antwoorden geeft. Een leuke manier om dit te testen is te kijken wat jouw uitspraak-vraag-ratio is. Zeker voor onlinegesprekken is dit met transcript makkelijk te achterhalen.

De meeste leidinggevenden overschatten hoeveel vragen ze daadwerkelijk stellen. Je belangrijkste vraag wordt; “welk experiment kunnen we doen om te weten of we X de juiste keuze is?”⁴

Vergeet daarnaast niet om ook mislukte experimenten te vieren voor de waardevolle inzichten die eruit voortkomen. Wie namelijk gelooft dat leren mogelijk is, durft sneller risico te nemen. Carol Dweck noemt dit de groeimindset. Het tegenovergestelde, de vaste mindset, houdt mensen in hun comfortzone.⁵

Zo help je je team (en jezelf) aan een groeimindset die bijdraagt aan de experimenteercultuur:

• Complimenteer de aanpak, niet het talent. Niet: “Je bent slim”, maar: “Je hebt goed overlegd met collega’s”
• Vier fouten als leerstof: introduceer een Meest Leerzame Fout-award
• Voeg ‘nog’ toe aan je taal: “Ik kan dit (nog) niet.”

Door leren, proberen en mislukken te normaliseren, maak je onzekerheid minder bedreigend. Vervolgens worden ze onderdeel van groei, en je zult merken dat mensen sneller in actie komen (meer doen) wanneer ze die veiligheid voelen.

Tot slot: het beste antwoord op onzekerheid is actie

Die middag aan het zwembad besloot ik niet meer te blijven hangen in twijfel. Onzekerheid verdwijnt niet als je erover blijft nadenken. Je groeit pas als je iets probeert, ook als je nog niet weet of het lukt. Daar dacht ik aan toen ik mijn zoontje nog één keer zag afzetten met zijn kikkervoeten. Niet perfect, maar vastberaden.

Ik zette een reminder in mijn telefoon met een actie erin voor na mijn vakantie: mailen. Geen actie voor een directe oplossing, wel het begin van iets in beweging zetten. Toen parkeerde ik al het werk en dook ik zelf ook het water in – want tegen onzekerheid kan soms zelfs een geparkeerde actie al genoeg zijn.

Wil je meer weten over hoe je weerstand omzet in verandermotivatie?

Lees dan Lisette’s boek Zo krijg je iedereen mee en ontdek praktische strategieën voor succesvolle veranderingen in organisaties en bezoek www.lisettevandesandt.com

Bronnen:

1. James Clear, 2018, Atomic habits – an easy and proven way to build good habits and break bad ones, Penguin Random House, London, UK.
2. Lisette van de Sandt, 2024, Zo krijg je iedereen mee. Zet weerstand om in verandermotivatie, S2 Uitgevers.
3. Tina Seelig, 2019, What I wish I knew when I was 20: a crash course in making your place in the world, Tenth anniversary, expanded Edition, HarperOne, New York, US geciteerd in Nathan Furr & Susannah Harmon Furr, 2022, The upside of uncertainty – a guide to finding possibility in the unknown, Harvard Business Review Press, Boston MA, USA, p. 82
4. Nathan Furr & Jeff Dyer, 2014, Leading your team into the unknown – How great managers empower their organizations to innovate, Harvard Business Review, December, beschikbare URL: https://hbr.org/2014/12/leading-your-team-into-the-unknown
5. Carol Dweck, 2017, Mindset – Changing the way you think to fulfil your potential, Random House, New York NY, USA