Mismatch op de arbeidsmarkt: UWV vraagt werkgevers om skills boven diploma’s

De Nederlandse arbeidsmarkt kent een opvallende tegenstelling. De arbeidsparticipatie is historisch hoog: bijna driekwart van de mensen in de werkzame leeftijd heeft een baan. Toch is voor ongeveer de helft van de openstaande vacatures moeilijk personeel te vinden. Tegelijkertijd groeit de groep hogeropgeleiden met een WW-uitkering. Dat blijkt uit Regio in Beeld 2026-2027, het jaarlijkse arbeidsmarktrapport van UWV. De conclusie van de uitkeringsinstantie is helder: het tekort is niet langer vooral een kwestie van te weinig mensen, maar van vaardigheden die niet aansluiten op wat werkgevers vragen.

Tekorten en werkloosheid in dezelfde sector

Het duidelijkste voorbeeld is de ICT. In een sector met grote personeelstekorten raken steeds vaker mensen werkloos. Ook in een aantal technische beroepen loopt de werkloosheid op. Volgens UWV-bestuurder Judith Duveen sluit wat mensen kunnen simpelweg niet aan op wat bedrijven zoeken.

De cijfers over hogeropgeleiden onderstrepen dat beeld. In 2022 had 30 procent van alle WW-gerechtigden een hbo- of wo-opleiding, dit jaar is dat 38 procent. Een deel van die stijging komt doordat Nederland meer hogeropgeleiden telt dan vroeger. Maar UWV ziet ook een rol voor AI. Zo stijgt het aantal hoogopgeleide marketingmedewerkers in de WW, en kostten reorganisaties bij banken, waar veel IT’ers werken, de afgelopen jaren duizenden banen. Taken verdwijnen en nieuwe taken komen erbij, maar werkzoekenden zijn daar lang niet altijd voor opgeleid. UWV verwacht dat het voor hogeropgeleiden lastiger wordt om werk te vinden nu meer functies onder druk staan.

In andere sectoren is vergrijzing de drijvende kracht. In logistiek en transport gaat de komende jaren een grote groep oudere werknemers met pensioen, terwijl werkzoekenden vaak niet de vaardigheden hebben om die plekken in te vullen. UWV becijfert het onbenutte arbeidspotentieel in 2026 op ruim 1,2 miljoen mensen, maar slechts een klein deel daarvan is direct inzetbaar.

Van diploma naar vaardigheden

UWV pleit nadrukkelijker dan in eerdere jaren voor twee koerswijzigingen. De eerste gaat over werving en selectie. Diploma- en functie-eisen vormen voor veel werkzoekenden een drempel. Door te kijken naar wat mensen kunnen, los van hun opleiding, wordt de vijver groter. Het rapport geeft een treffend voorbeeld: twee totaal verschillende beroepen kunnen dezelfde kernvaardigheden vragen, zoals stressbestendigheid en nauwkeurig werken volgens protocollen. Een werkgever die zich blindstaart op het cv, ziet die overeenkomst niet.

De tweede koerswijziging betreft bij- en omscholing, ook voor mensen die nu nog een baan hebben. Volgens Duveen kan niemand meer voorspellen hoe zijn huidige functie er over vijf jaar uitziet. UWV roept werkgevers bovendien op om medewerkers ook op te leiden voor werk in andere sectoren. De financiële sector laat zien dat dit loont: toen daar reorganisaties werden aangekondigd, vertrokken veel medewerkers vrijwillig naar een nieuwe baan, soms dankzij eerder gefinancierde omscholing.

Waarom leven lang ontwikkelen niet van de grond komt

Werkgeversvereniging AWVN reageert nuchter. Ontwikkelbudgetten en afspraken over levenslang leren staan al decennia in cao’s, maar de praktijk blijft achter. Werkgevers weten niet altijd hoe ze ontwikkeling goed organiseren. En medewerkers die tevreden zijn met hun baan en salaris, zien weinig reden om na te denken over hun loopbaan op de lange termijn.

Voor HR ligt hier de kern van de opgave. Een ontwikkelbudget zonder richting levert weinig op. Wat vaak ontbreekt, is de verbinding tussen strategische personeelsplanning, inzicht in huidige en toekomstige vaardigheden en concrete ontwikkelpaden. Organisaties die werk en vaardigheden opnieuw aan elkaar koppelen, de kern van skills-based organiseren, vergroten niet alleen hun wervingsbereik. Ze maken hun eigen mensen ook wendbaar voordat een reorganisatie of technologische verschuiving hen inhaalt. Lees ook hoe HR dit aanpakt in Skills-based organiseren: de nieuwe realiteit voor de HR-afdeling, of download de whitepaper In 10 stappen naar een Skills-Based Organisatie.

Bronnen: NOS, Accountant.nl, UWV Regio in Beeld 2026-2027