Innovation thrives better when it’s guided by ideology

Bij ontwikkeling en introductie moet je de meeste aandacht waarschijnlijk schenken aan het wegnemen van weerstanden. Deze weerstanden zijn niet alleen aanwezig bij bestaande (grote en centraal georganiseerde) kantoororganisaties, maar ook bij startups. Deze hebben nog steeds de neiging om het wiel opnieuw uit te vinden, zijn vooral concurrentie (lees winst op korte termijn) gedreven en geloven in de vrije marktideologie. Maar we zijn niet in concurrentie met andere landen, maar met de toekomst van onze kinderen. Winstmotieven, macht en concurrentie zijn nog steeds de belangrijkste drijfveren voor startups en hun financiers. Ook zijn we vooral geïnteresseerd in startups en niet in endups. Wanneer je een pier bouwt in Scheveningen moet je niet alleen nadenken over de maak- en onderhoudskosten, maar ook over de afbreekkosten. We moeten ook leren bestaande organisaties af te bouwen als ze geen nut meer hebben. De meeste organisaties zien digitale transformatie vooral als een business- en niet als een learning- of value case. Een toenemend aantal blockchainstartups strijden bijvoorbeeld om het beste consensusmechanisme of oplossing voor het schaalbaarheidsprobleem. In China neemt het aantal blockchainstartups met honderden per maand toe. Daardoor wordt het moeilijk om tot een gezamenlijke standaard te komen. Dat heeft enorme verspillingen tot gevolg ook al laat de vrije marktideologie ons anders doen geloven.


Beluister de bijbehorende podcast


De meeste doorbraakinnovaties worden niet gerealiseerd door de vrije markt, maar worden mogelijk gemaakt door gemeenschappelijke inspanningen. Denk aan het internet, GPS, lithium batterijen en ook blockchain. Gelukkig wordt er in Nederland goed samengewerkt op het gebied van innovaties en het toepassen daarvan. Blockchain, de digitale lopende band en hun onderliggende basisinfrastructuur zijn decentrale technologieën:

Developed and used by everyone, governed and owned by no one

Om dit te laten slagen zullen we vooral onze organisatiedogma’s en bestaande, maar achterhaalde ideologieën, los moeten laten en slimmer moeten samenwerken in ecosystemen.

Technologie is iets wat er nog niet was toen je geboren werd. Toen ik geboren werd was internet er nog niet. Maar nu ben ik er zo aan gewend dat ik het niet echt als technologie zie. Alleen als internet het niet doet is het vervelend. Als internet het wel doet is het normaal. Ik hoop nog mee te maken dat blockchain en de digitale lopende band net zo normaal wordt als internet nu. En als deze ontwikkeling er ook nog eens voor kan zorgen dat we het werken in kantoren fors kunnen reduceren, waardoor surplus ontstaat om maatschappelijke problemen te helpen oplossen, dan heb ik mijn missie volbracht. Als we kantoorwerk binnen één generatie weten te halveren hebben we het goed gedaan: jij, ik en iedereen die we hiervan weten te overtuigen. Binnen één generatie zullen we het niet meer hebben over de digitale lopende band of duurzame, digitale en decentrale ecosystemen. Het is dan ‘gewoon’ de onderliggende technologie en infrastructuur van applicaties die je gebruikt worden om informatie uit te wisselen en transacties te doen.

Veel mensen zijn bang hun werk te verliezen door digitale transformatie. Ik begrijp die angst, die ook ik in de praktijk tegenkom door de snelle technologische ontwikkelingen. Velen kunnen deze niet bijbenen en vrezen voor hun baan. Maar je baan zal eerder overgenomen worden door mensen die digitale transformatie beter begrijpen dan door technologie. En het is nooit te laat om te leren. Zie de digitale lopende band vooral als een mogelijkheid om vervelend routinematig kantoorwerk te reduceren, zodat er meer tijd overblijft voor zaken die er toe doen. We kunnen het wegnemen van menselijke inefficiënties combineren met betekenisvol bezig zijn.

Algoritmes, als onderdeel van de digitale lopende band, raken de kern van ons bestaan: het nemen van beslissingen. We kunnen zelf kiezen hoe en door wie we een lopende band laten faciliteren. Door private bedrijven, de overheid, of creëren we een ‘durable, digital and decentral fairtrade solution’? Een verbetering van bestaande oplossingen die de macht van grote techbedrijven en centrale overheden aan banden legt, fraude aan het licht brengt en ons in staat stellen transacties te organiseren met minder intermediairs en centraal gezag.

Om de beste versie van onze maatschappij te ontwerpen, te ontwikkelen en te gebruiken, staan we vooral onszelf in de weg. We blijven maar geloven in systemen waarvan sommigen al meer dan honderd jaar geleden voor een heel specifiek doel zijn ontworpen. De vrijemarkt, het communisme of staatskapitalisme zijn allemaal ideologieën die mensen aanhangen als ‘beste’ manier om schaarse hulpbronnen samen te brengen tot welvaart en welzijn. We vergeten daarbij de ‘mens’ zelf. Met de juiste technologie en manier van organiseren kunnen we ook heel veel zelf doen. We zijn dan minder afhankelijk van de drie andere sferen die we buiten de mens zelf gecreëerd hebben: private, publieke en politieke organisaties met daartussen markten.

We hebben te maken met een door ideologie en menselijke zwaktes aangedreven systeem, dat gedijt op angst, misleiding, strategisch vergeten en framing. Het creëert omstandigheden waardoor een slecht idee waar wordt. Het bepleit vaste banen als oplossing voor sociale onzekerheden. Het organiseren van werk is niet hetzelfde als het organiseren van sociale zekerheden en deze moet je dan ook scheiden. Helaas doet de politiek, de overheid en de organen die hen adviseert dit niet, of in ieder geval onvoldoende. Dat begint bijvoorbeeld al met de keuze van leden van commissies die het kabinet adviseren. Dit zijn bijna altijd academici, wetenschappers, economen, juristen, (oud)ambtenaren en merendeels blanke mannen van middelbare leeftijd of ouder (wat ik zelf ook ben). Daar zit weinig diversiteit en vaak ook weinig verbeeldingskracht in.

Nodig ook eens een ontwerper, kunstenaar, filosoof, antropoloog, stratenmaker, scholier of organisatiekundige uit zou ik zeggen. Kunst & cultuur is de R&D afdeling van de mensheid. Wij mensen kunnen dingen zien die er nog niet zijn. Maak daar gebruik van. In plaats van creativiteit te bevorderen halen we het met het gekozen onderwijssysteem uit onze kinderen. We leren onze kinderen onze eigen routines en ideologie, terwijl die niet langer passen bij de uitdagingen die voor ons liggen. Bernard Shaw hierover:

We worden wijs, niet door de geschiedenis te herhalen, maar door onze verantwoordelijkheid te nemen voor de toekomst”

We zullen vooral zelf als mens moeten veranderen om nieuwe ideologieën en technologieën in ons voordeel te laten werken in plaats van in het voordeel van enkelen. We zullen minder oppervlakkig naar nieuwe technologieën en concepten moeten kijken. We moeten ons bewust zijn van de onderstroom, de bestaande ideologieën die niet meer werken en de onderliggende angsten die betekenisvolle innovaties tegenhouden. We moeten ons bewust zijn dat macht en weerstand altijd samen gaan.

De bestaande orde is niet geïnteresseerd in het opgeven van macht ten gunste van mens & maatschappij. We zullen innovaties dus minder vanuit bedrijven, overheid, politieke partijen en belangenverenigingen moeten doen en meer vanuit de mens, vanuit authentieke startups, transformationeel leiderschap en vanuit communities met aandacht voor gemeenschappelijke belangen en een passende governance. Zonder een nieuwe ideologie zal technologie niet doen waar het voor ontworpen is. Zonder de juiste omstandigheden te creëren zal de digitale lopende band de zoveelste ‘uitvinding’ zijn met minimale impact op mens & maatschappij en maximale impact op een beperkte groep. Daar pas ik voor. Wat kies jij?

We zien technologische mogelijkheden snel toenemen, maar vernieuwende organisatieconcepten achterblijven. Een digitale lopende band werkt het beste in een ecosysteem wat niet dezelfde organisatievorm is als een bedrijf. Zo is de fabriek ook een ander organisatieconcept als het ambacht. Je zou een fabriek als een consortium van ambachten kunnen zien. Het zijn specialisten die niet door markten, maar door de fysieke lopende band gecoördineerd worden. Wanneer je digitale transformatie, en daarbinnen ook de digitale lopende band, zou onderbrengen bij je eigen IT-afdeling en toepast in bestaande organisatiemodellen (lees ‘het bedrijf’ als ideaalvorm voor het organiseren van data, werk en vertrouwen), zul je onvoldoende potentieel van nieuwe technologie gebruiken om onze welvaart te verduurzamen. Vorm eerst een consortium, een netwerk van partners, gericht op echte transformatie en de afstemming van nieuwe organisatiemodellen met disruptieve organisatietechnologieën (zoals blockchain en de digitale lopende band). Hiermee wordt frictie binnen en tussen kantoren verminderd waardoor surplus ontstaat die gebruikt kan worden voor het verduurzamen van onze welvaart. Daar kun je ook voor kiezen!


Lees hier het vorige artikel uit deze reeks
Extract van boek: ‘Duurzame Welvaart Organiseren’
Voor alle longreads en podcasts, zie: Weconomics website

Gepost door Paul Bessems

Laat een opmerking achter.