Tags: Arbowet, preventiemedewerker, psychosociale arbeidsbelasting, RI&E, Wet Verbetering Poortwachter

Arbowet voor HR: 6 verplichtingen van RI&E tot vertrouwenspersoon

Een actuele RI&E, voldoende bedrijfshulpverleners en een goed re-integratiedossier vragen elk iets anders van HR. Lees welke verplichtingen gelden, wat er speelt rond de vertrouwenspersoon en waar je het eigen arbobeleid op kunt controleren.

In het kort

Welke Arbo-verplichtingen gelden voor iedere werkgever?

Iedere werkgever moet beschikken over een actuele RI&E met plan van aanpak, ten minste één preventiemedewerker aanwijzen, een basiscontract met een bedrijfsarts of arbodienst afsluiten, werknemers een PAGO aanbieden en bedrijfshulpverlening organiseren. Bij ziekte gelden daarnaast de termijnen van de Wet verbetering poortwachter.

Zijn een EHBO’er en een vertrouwenspersoon wettelijk verplicht?

Een aparte EHBO’er niet: eerste hulp is een taak binnen de verplichte bedrijfshulpverlening (artikel 15 Arbowet). Ook de vertrouwenspersoon is nog niet verplicht, want wetsvoorstel 35592 ligt sinds 2023 bij de Eerste Kamer. Wel geldt nu al de zorgplicht om psychosociale arbeidsbelasting, waaronder ongewenst gedrag, te voorkomen.

Hoe staat het met de naleving?

Volgens de Nederlandse Arbeidsinspectie (2026) heeft 32 procent van de bedrijven geen RI&E en is ongeveer een derde van de bestaande RI&E’s onvoldoende. Slechts 20 procent van de werkgevers geeft aantoonbaar voorlichting en houdt toezicht op veilig en gezond werken.

De Arbeidsomstandighedenwet is een kaderwet. De wetgever formuleert doelen, de werkgever bepaalt samen met werknemers en ondernemingsraad hoe die doelen worden gehaald. Die vrijheid is tegelijk de valkuil: wat niet tot op de komma is voorgeschreven, verdwijnt in de praktijk snel naar de achtergrond. Dit artikel zet de belangrijkste verplichtingen op een rij, van de RI&E en het periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) tot de Wet verbetering poortwachter, de preventiemedewerker, de bedrijfshulpverlening en de vertrouwenspersoon. Per onderdeel staat wat verplicht is, wat (nog) niet, en waar de Arbeidsinspectie en het UWV op letten. Ook de wijzigingen die in 2026 in gang zijn gezet komen aan bod, zoals de herziening van de RI&E-toetsing en de voorstellen om de loondoorbetaling bij ziekte werkbaarder te maken.

RI&E en plan van aanpak: verplicht, maar 32 procent van de bedrijven heeft er geen

De risico-inventarisatie en -evaluatie (artikel 5 Arbowet) is het fundament van elk arbobeleid. De verplichting komt rechtstreeks voort uit de Europese Kaderrichtlijn 89/391/EEG, zo onderstreept de minister van Werk en Participatie in een Kamerbrief van mei 2026. De RI&E brengt alle arbeidsrisico’s in kaart, ook psychosociale arbeidsbelasting, en bevat een plan van aanpak met maatregelen, verantwoordelijken en termijnen. Het is geen momentopname: zodra werkzaamheden, locaties of werkwijzen wezenlijk veranderen, moet de RI&E worden bijgewerkt. Werknemers hebben recht op inzage, en wie met uitzendkrachten werkt, deelt de relevante onderdelen met het uitzendbureau.

De naleving blijft achter. Uit de monitor Arbo in Bedrijf 2024-2025 van de Nederlandse Arbeidsinspectie (2026) blijkt dat 68 procent van de bedrijven een RI&E heeft. Omdat vooral grotere werkgevers er een hebben, werkt 91 procent van de werknemers in een organisatie met RI&E. Ongeveer een derde van de RI&E’s schiet echter kwalitatief tekort. Opvallend is dat slechts 20 procent van de werkgevers aantoonbaar voorlichting geeft en toezicht houdt, terwijl voorlichting en onderricht een zelfstandige verplichting zijn (artikel 8 Arbowet). Bij bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken, neemt 45 procent onvoldoende maatregelen. Een ontbrekende RI&E is direct beboetbaar.

Toetsing en medezeggenschap

Organisaties met meer dan 25 werknemers laten de RI&E toetsen door een gecertificeerde arbodienst of kerndeskundige. Het kabinet werkt eraan die toetsing terug te brengen naar één arbokerndeskundige (Kamerbrief, juni 2026). De ondernemingsraad heeft instemmingsrecht op het arbobeleid (artikel 27 WOR) en is daarmee een vaste gesprekspartner bij RI&E en plan van aanpak. Wie de OR pas betrekt als het document klaar is, verliest tijd en draagvlak.

Preventiemedewerker, bedrijfsarts en PAGO: wat de artikelen 13, 14 en 18 eisen

Iedere werkgever wijst ten minste één preventiemedewerker aan (artikel 13). Tot en met 25 werknemers mag de werkgever die rol zelf vervullen, daarboven moet het een werknemer zijn. De preventiemedewerker werkt mee aan de RI&E, adviseert de OR en voert maatregelen uit. Formele opleidingseisen zijn er niet, voldoende deskundigheid en tijd wel. De keuze voor persoon en positionering vraagt instemming van de OR. In grotere organisaties werkt een netwerk van preventiemedewerkers per locatie of bedrijfsonderdeel meestal beter dan één persoon die de taak er ‘even bij’ doet.

Sinds de wetswijziging van 2017 is een basiscontract met een bedrijfsarts of arbodienst verplicht (artikel 14). Daarin zijn onder meer vrije toegang tot de bedrijfsarts via een open spreekuur, de mogelijkheid van een second opinion en het recht van de bedrijfsarts om de werkplek te bezoeken vastgelegd. Daarnaast moet de werkgever werknemers periodiek een arbeidsgezondheidskundig onderzoek aanbieden (artikel 18). Aanbieden is verplicht, deelname niet. Frequentie en inhoud volgen uit de RI&E en worden in overleg met de OR bepaald.

Het PAGO als stuurinformatie

Juist bij psychosociale risico’s verdient het PAGO meer aandacht dan het doorgaans krijgt. Volgens de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (TNO en CBS, 2025) heeft 20,7 procent van de werknemers burn-outklachten, het hoogste percentage in de reeks sinds 2014. Een goed opgezet PAGO levert geanonimiseerde groepsrapportages op die direct terug te koppelen zijn naar het plan van aanpak. Houd het onderscheid scherp met het preventief medisch onderzoek (PMO), dat breder kijkt dan arbeidsgebonden aandoeningen, en met keuringen die in specifieke regelgeving zijn voorgeschreven.

BHV verplicht, EHBO’er niet: zo werkt artikel 15 Arbowet

Iedere werkgever organiseert bedrijfshulpverlening en wijst daarvoor een of meer werknemers aan (artikel 15). De taken zijn wettelijk omschreven: eerste hulp bij ongevallen verlenen, brand beperken en bestrijden, en alarmeren en evacueren. Een aparte EHBO’er is dus niet verplicht, want eerste hulp is onderdeel van de BHV-taak. Veel organisaties vullen het BHV-diploma aan met een EHBO-opleiding wanneer de RI&E daar aanleiding toe geeft, bijvoorbeeld in productie, logistiek of zorg.

De wet schrijft geen vaste opleiding, aantallen of herhalingsfrequentie voor. Wel moeten bedrijfshulpverleners zodanig zijn opgeleid, uitgerust, in aantal en georganiseerd dat zij hun taken naar behoren kunnen uitvoeren. Die open norm wordt concreet via de RI&E: hoeveel BHV’ers zijn nodig bij ploegendiensten, vakanties en meerdere locaties? Vooral hybride werken zorgt ervoor dat roosters die op papier kloppen in de praktijk gaten vertonen. Leg de keuzes vast in een BHV-plan en oefen er periodiek mee.

Wet verbetering poortwachter: 104 weken loondoorbetaling, tot 52 weken loonsanctie

Bij ziekte betaalt de werkgever maximaal 104 weken ten minste 70 procent van het loon door (artikel 7:629 BW). De Wet verbetering poortwachter legt het re-integratietraject vast in een strak tijdpad: uiterlijk in week 6 een probleemanalyse door de bedrijfsarts, in week 8 een plan van aanpak, in week 42 de ziekmelding bij het UWV, rond week 52 de eerstejaarsevaluatie en uiterlijk in week 93 de WIA-aanvraag met het re-integratieverslag. Gedurende het hele traject houdt de werkgever een re-integratiedossier bij.

Oordeelt het UWV dat de re-integratie-inspanningen tekortschieten, dan volgt een loonsanctie van maximaal 52 weken extra loondoorbetaling. Bekende knelpunten zijn een te laat ingezet tweede spoor, een plan van aanpak dat niet wordt bijgesteld na een nieuw advies van de bedrijfsarts, en dossiers waarin gesprekken wel zijn gevoerd maar niet vastgelegd.

Wat verandert er?

Het kabinet werkt aan een werkbaarder stelsel van loondoorbetaling bij ziekte (Rijksoverheid, april 2026). Een wetsvoorstel dat bij de Tweede Kamer ligt, maakt het voor het mkb mogelijk de re-integratie vanaf het tweede ziektejaar uitsluitend op het tweede spoor te richten, met instemming van de werknemer of toestemming van het UWV. Een tweede voorstel maakt het advies van de bedrijfsarts leidend bij de re-integratietoets door het UWV. Dat raakt alle werkgevers en maakt een goed onderbouwd, actueel bedrijfsartsadvies in het dossier nog belangrijker. Geen van beide voorstellen is al in werking.

Vertrouwenspersoon: nog geen plicht, wel een zorgplicht voor psychosociale arbeidsbelasting

Wetsvoorstel 35592 verplicht werkgevers met tien of meer werknemers om een interne of externe vertrouwenspersoon aan te wijzen. Het voorstel legt daarnaast basistaken vast, geeft de OR een stem in de keuze en beschermt de vertrouwenspersoon tegen benadeling. De Tweede Kamer stemde op 23 mei 2023 in, sindsdien ligt het voorstel bij de Eerste Kamer (Eerste Kamer, 2026). Een ingangsdatum is er dus niet.

Wie daarop wacht, mist de kern. Artikel 3 lid 2 van de Arbowet verplicht nu al tot beleid om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of te beperken, en ongewenst gedrag zoals pesten, intimidatie en discriminatie valt daaronder. Een vertrouwenspersoon is binnen dat beleid een voor de hand liggende maatregel, naast een gedragscode en een klachtenregeling. Werkgevers met 50 of meer werknemers hebben bovendien een interne meldprocedure op grond van de Wet bescherming klokkenluiders. Die is bedoeld voor misstanden en vervangt de vertrouwenspersoon voor ongewenst gedrag niet. Let ook op onafhankelijkheid: een HR-adviseur die tegelijk vertrouwenspersoon is, komt snel in een onhoudbare dubbelrol.

Arbo op orde in 2026, de cijfers en vijf acties voor HR

De cijfers laten weinig ruimte voor geruststelling. Ruim drie op de tien bedrijven hebben geen RI&E, een derde van de bestaande RI&E’s is onvoldoende en slechts 20 procent van de werkgevers kan voorlichting en toezicht aantonen (Nederlandse Arbeidsinspectie, 2026). Tegelijk heeft 20,7 procent van de werknemers burn-outklachten (TNO en CBS, 2025). Bij langdurig verzuim staat 104 weken loondoorbetaling op het spel, met een mogelijke sanctie van nog eens 52 weken. Vijf acties om mee te beginnen:

  • Controleer of de RI&E actueel is, ook op psychosociale risico’s en hybride werken, en of het plan van aanpak aantoonbaar wordt uitgevoerd.
  • Beoordeel of preventiemedewerkers voldoende tijd, mandaat en deskundigheid hebben, en leg hun aanstelling vast met instemming van de OR.
  • Gebruik het PAGO als stuurinformatie en koppel de groepsresultaten terug naar RI&E en verzuimbeleid.
  • Toets het BHV-plan op werkelijke bezetting, inclusief thuiswerkdagen en meerdere locaties.
  • Richt de vertrouwenspersoon nu al in als onderdeel van het PSA-beleid, onafhankelijk van HR en met betrokkenheid van de OR.

De Arbowet laat veel ruimte. Die ruimte goed invullen is geen klus voor de arbodienst alleen, maar een kerntaak van de HR-functie.

Bronnen & Inspiratie

 

Tags: Arbowet, preventiemedewerker, psychosociale arbeidsbelasting, RI&E, Wet Verbetering Poortwachter
Je moet om een reactie te plaatsen.
Ook Interessante Artikel

Blijf op de hoogte


Laatste nieuws

Loonpremie voor AI-kennis zet beloningsbeleid onder druk
Inkomenskloof vrouwen en mannen: Nederland scoort slechtst van heel de EU
AI in organisaties: het echte rendement zit in het herontwerp van werk

Kalender

23
nov
HR Webinar Week
11
jan
Cursus Duurzame inzetbaarheid en vitaliteit binnen de organisatie
UTRECHT

Downloads

De werkplek als leerplek: 13 principes om leren in het werk te organiseren
Rapporten
Leercultuur bij gemeenten: relatief sterk, maar het gaat niet vanzelf
Rapporten
Tussen niets en therapie: wat coaches hebben aan kennis van het zenuwstelsel
Magazines

WORD LID

Met HRcommunity maken we het werkveld iedere dag een stukje beter en mooier. Meld je gratis aan als lid, maak verbinding, haal én breng kennis, maak je eigen ledenprofiel, connect met andere leden en meer.

PUBLICEER

Heb je een uniek en interessant artikel geschreven en denk je dat deze interessant kan zijn voor de leden van HRcommunity? Stuur deze dan in via het formulier en wij gaan er mee aan de slag.