AI maakt ons luier en dommer: hoe kunnen we ons hiertegen wapenen?

Aflevering 2: meten is weten

De afgelopen twee decennia zijn onze cognitieve vermogens achteruitgehold. AI heeft dit proces in een stroomversnelling gebracht, met grote gevolgen voor organisaties die het moeten hebben van hun denkkracht. Met Mindmarqs wil organisatiepsycholoog Ruben Kooy het tij keren. Hoe? Dat vertelt hij in twee blogs. In aflevering 1 luidde hij de noodklok, vandaag volgt het begin van een oplossing: meten is weten.

De sollicitatiebrief is dood

‘De sollicitatiebrief is dood, vermoord door AI’, kopte het Financieele Dagblad onlangs. De techniek die het makkelijker zou moeten maken om de juiste mensen te selecteren, maakt dat in de praktijk juist moeilijker.

Met behulp van AI kan vrijwel iedereen een sterke sollicitatiebrief schrijven. Of beter gezegd: AI zorgt ervoor dat veel sollicitatiebrieven steeds meer op elkaar gaan lijken. Dezelfde opbouw, dezelfde stijl, vergelijkbare voorbeelden en zorgvuldig geoptimaliseerde antwoorden op veelgevraagde competenties.

Voor organisaties die onderscheidende mensen zoeken, verliest de sollicitatiebrief daarmee een belangrijk deel van zijn waarde.

Zelfrapportage is structureel kapot

Het probleem beperkt zich niet tot sollicitatiebrieven. AI optimaliseert cv’s, helpt kandidaten bij het formuleren van interviewantwoorden en ondersteunt bij het invullen van vragenlijsten.

Zelfrapportage was altijd al een beperkte voorspeller van toekomstig gedrag. Maar in een wereld waarin AI iedereen helpt om zichzelf optimaal te presenteren, wordt het steeds lastiger om te achterhalen wie iemand werkelijk is en hoe iemand daadwerkelijk denkt.

Tegelijkertijd verandert AI de aard van kenniswerk fundamenteel. Vrijwel iedere beslissing binnen organisaties wordt inmiddels ondersteund door technologie. AI helpt ons bij analyses, rapportages, scenarioverkenningen en besluitvorming.

Dat roept een belangrijke vraag op: zijn medewerkers nog voldoende in staat om de output van AI kritisch te beoordelen?

Een zichzelf versterkend effect

Hoe meer cognitieve taken we uitbesteden, hoe minder we ons kritisch denkvermogen trainen. Terwijl we dat juist harder nodig hebben om te beoordelen of AI-uitkomsten betrouwbaar en kwalitatief goed zijn.

Deze ontwikkeling begon niet bij AI. Met de opkomst van internet, smartphones en een groeiend aantal schermen nam ons concentratievermogen al af. AI versnelt dit proces verder doordat steeds meer complexe taken worden vereenvoudigd of volledig worden overgenomen.

Daardoor ontstaat een zichzelf versterkend effect. We besteden meer uit, hoeven minder diep na te denken, worden minder kritisch en gaan vervolgens nog meer uitbesteden.

De vraag is wat er gebeurt als organisaties hier niets tegenover zetten.

In een wereld waarin kennis voor iedereen beschikbaar wordt, ontstaat onderscheidend vermogen niet langer door wat mensen weten, maar door hoe goed zij informatie kunnen wegen, kritisch kunnen denken en onder druk de juiste beslissingen kunnen nemen.

Gedrag kun je ontwikkelen

Gelukkig zijn aandacht, kritisch denken en besluitvorming geen vaststaande eigenschappen. Het zijn gedragingen die ontwikkeld kunnen worden.

Maar voordat je gedrag kunt ontwikkelen, moet je eerst weten wat je meet.

En daar ontstaat een uitdaging. Veel traditionele assessments zijn ontwikkeld voor een wereld waarin kennis, ervaring en zelfrapportage belangrijke voorspellers waren van succes. In een AI-tijdperk wordt het steeds moeilijker om op basis daarvan vast te stellen hoe iemand daadwerkelijk tot beslissingen komt.

Hoe meet je of iemand informatie goed filtert? Hoe herken je wanneer aandacht verslapt? Hoe krijg je zicht op denkpatronen, afwegingen en biasgevoeligheid?

Dat zijn precies de vragen waarop wij een antwoord hebben gezocht.

Een tool die meet hoe mensen denken

Mindmarqs by Akerendam meet niet wat mensen over zichzelf zeggen, maar hoe zij daadwerkelijk informatie verwerken en beslissingen nemen.

Met behulp van eye-tracking en gedragsanalyse wordt inzichtelijk gemaakt waar iemands aandacht naartoe gaat, hoe informatie wordt gewogen en hoe gedrag verandert wanneer de druk toeneemt.

De deelnemer doorloopt een gedragsbeslissingsgame waarin verschillende keuzes moeten worden gemaakt. Tijdens dit proces wordt gekeken naar patronen in aandacht, informatieverwerking en besluitvorming.

Opleiding, functietitel of vocabulaire spelen daarbij geen rol. Mindmarqs richt zich op het cognitieve proces achter het gedrag.

Juist omdat de meting plaatsvindt tijdens het besluitvormingsproces zelf, ontstaat een objectiever beeld van hoe iemand denkt en handelt.

Aan de slag met een AI-proof beslissingsprofiel

Het beslissingsprofiel geeft inzicht in onder andere informatiezoekgedrag, probleemoplossend vermogen, stressbestendigheid en gevoeligheid voor cognitieve vertekeningen.

Dat inzicht maakt zichtbaar waar iemands sterke punten liggen en waar ontwikkelkansen bestaan.

Vervolgens kunnen organisaties gericht werken aan de ontwikkeling van aandacht, kritisch denken en besluitvorming. Niet om AI te vermijden, maar juist om ervoor te zorgen dat mensen AI effectief blijven gebruiken zonder hun eigen beoordelingsvermogen te verliezen.

Want in een wereld waarin technologie steeds slimmer wordt, blijft de kwaliteit van menselijke besluitvorming misschien wel het belangrijkste onderscheidende vermogen.