Een jaarplan voor AI-geletterdheid is vaak verouderd voordat het klaar is. Met sprints van vier weken ontwikkel je AI-vaardigheden, maak je praktische werkafspraken en verbeter je stap voor stap het AI-beleid.
Sinds 2 februari 2025 moeten organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken, werk maken van AI-geletterdheid bij de mensen die namens hen met die systemen werken. Dat staat in artikel 4 van de Europese AI-verordening, de AI Act. Sinds 27 juli 2026 luidt dat artikel anders: de Digital Omnibus heeft het herschreven.
Organisaties moeten nu maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen, afgestemd op de vaardigheden, ervaring en opleiding van betrokkenen en op de context waarin zij AI gebruiken. Werken je collega’s met ChatGPT, Copilot of AI-functies in bestaande software, dan geldt dat in de regel ook voor jouw organisatie. In de praktijk komt de uitvoering vaak bij Human Resources (HR) of Learning & Development (L&D) terecht, samen met privacy, legal en IT.
De reflex is begrijpelijk: maak er een project van. Eerst beleid, dan een opleidingsplan voor de hele organisatie, dan de uitrol, en over een jaar de evaluatie. Zo pakken we verplichtingen meestal aan.
Bij AI loopt zo’n jaarplan achter de feiten aan. De tools veranderen elk kwartaal, het gebruik verschilt per afdeling, en een instructie die nu klopt, is over een half jaar achterhaald.
Als trainer werk ik met teams die met precies zulke onzekerheid omgaan. Scrum is ontstaan voor werk waarvan je vooraf niet alles kunt weten: je werkt in korte cycli, de sprints, levert elke sprint iets bruikbaars op, kijkt wat werkte en stuurt bij. Die manier van werken past goed op AI-geletterdheid.
Tot juli 2026 vroeg artikel 4 organisaties om zoveel mogelijk te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid. Sinds de wijziging door Verordening (EU) 2026/1744, de Digital Omnibus, gaat het om maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen, rekening houdend met de vaardigheden, ervaring en opleiding van mensen en de context waarin ze AI gebruiken. Het artikel zegt er nu uitdrukkelijk bij dat je geen bepaald niveau per medewerker hoeft te garanderen.
Daarmee verschuift het accent van een te bereiken niveau naar passende ondersteuning: het gaat om wat je doet, niet om een eindniveau. Artikel 4 schrijft geen certificaat, examen of vast aantal trainingsuren voor. Een recruiter die AI bij werving inzet, heeft iets anders nodig dan een marketeer die teksten laat herschrijven.
Een aparte documentatieplicht noemt artikel 4 niet. Toch helpt het om vast te leggen wat je doet: zo laat je zien welke maatregelen je hebt genomen. Het toezicht op artikel 4 ligt bij de nationale markttoezichthouders. Artikel 99 van de AI Act verbindt aan overtreding van artikel 4 geen zelfstandige boete.
Een sprint duurt vier weken en is steeds een volledige cyclus voor één team, in vier vaste stappen: inventariseren, trainen, toepassen, evalueren.
Wat je leert, gaat direct de volgende sprint in. Dat kan een tweede ronde met hetzelfde team zijn, of de start bij een volgend team dat profiteert van wat het eerste ontdekte. Het beleid pas je aan op wat teams in de praktijk tegenkomen, in plaats van het eenmalig vast te stellen.
In gesprekken tijdens en rond mijn trainingen kom ik vooral een begrijpelijke naïviteit tegen. Veel deelnemers denken dat AI werkt als een gewone app met vaste logica: dezelfde vraag geeft hetzelfde antwoord. Het verrast ze dat zo’n model antwoorden genereert op basis van waarschijnlijkheden.
Over hallucinaties zeg ik vaak: mensen zitten er ook weleens naast, maar wie AI gebruikt, blijft zelf verantwoordelijk voor het resultaat en voor de keuze van het hulpmiddel. Juist omdat AI zo overtuigend communiceert, vertrouwen mensen er sneller op dan goed is.
En veel deelnemers kennen alleen Copilot, omdat dat met Microsoft meekomt, en zijn verrast hoe groot de verschillen tussen modellen zijn.
Daarom begint de training in week 2 niet bij de tools, maar bij hoe AI werkt en wie verantwoordelijk blijft.
Stel: het team klantcontact gebruikt ChatGPT om antwoorden op klantvragen voor te bereiden. In week 1 blijkt bij de inventarisatie dat sommige medewerkers hele klantmails in de chat plakken, inclusief naam en adres, en dat niemand weet of dat mag.
In week 2 volgt een korte training op precies dat punt: welke gegevens je weglaat of vervangt, hoe je een AI-antwoord controleert voordat het naar de klant gaat, en wanneer je beter zelf schrijft. Het team stelt samen een kaartje op met vijf werkafspraken.
In week 3 werkt het team met die afspraken. In week 4 volgt de evaluatie: twee afspraken werken, één is te omslachtig en wordt vereenvoudigd, en er blijkt behoefte aan een voorbeeld van een goed geanonimiseerde klantvraag.
Dat voorbeeld gaat mee naar het volgende team, en de werkafspraken worden een paragraaf in het AI-beleid.
Begin bij een team dat al met AI werkt, zoals klantcontact of marketing. Toepassingen voor selectie, beoordeling of monitoring van medewerkers laat je apart beoordelen: die kunnen onder de AI Act als hoog risico gelden, en dan vraagt de wet meer dan alleen geletterdheid.
Je hebt snel iets concreets. Na de eerste sprint ligt er meer dan een beleidsdocument in concept.
De training sluit aan op het echte gebruik. Mensen onthouden wat ze morgen nodig hebben, niet wat ze ooit nodig zouden kunnen hebben.
Het beleid blijft bij. Omdat je elke paar weken met een team evalueert, zie je op tijd wanneer een nieuwe tool of toepassing om een aanpassing vraagt.
En je betrekt de mensen die het werk doen. Een team dat zelf de werkafspraken heeft opgesteld, houdt zich er ook eerder aan.
Werken in sprints betekent niet dat je de basis overslaat. Stem het AI-beleid af met privacy of legal, zeker waar persoonsgegevens in het spel zijn, en ga na of de ondernemingsraad betrokken moet worden wanneer de inzet van AI gevolgen heeft voor het werk, het personeelsbeleid of de monitoring van medewerkers.
Plan een jaarlijkse opfrissing en neem AI-geletterdheid op in de onboarding van nieuwe collega’s.
Kies deze maand één team, spreek een sprint van vier weken af en zet de evaluatie meteen in de agenda. Na die vier weken weet je beter wat je organisatie nodig heeft dan na een maand plannen maken.
WORD LID
Met HRcommunity maken we het werkveld iedere dag een stukje beter en mooier. Meld je gratis aan als lid, maak verbinding, haal én breng kennis, maak je eigen ledenprofiel, connect met andere leden en meer.
PUBLICEER
Heb je een uniek en interessant artikel geschreven en denk je dat deze interessant kan zijn voor de leden van HRcommunity? Stuur deze dan in via het formulier en wij gaan er mee aan de slag.
