Kabinetsvisie op AI: wat de nieuwe koers betekent voor werk en HR

Het kabinet wil de opmars van kunstmatige intelligentie niet langer afwachten, maar er zelf richting aan geven. De ministerraad stemde op 6 november in met de Kabinetsvisie op Artificial Intelligence, met als ondertitel Kiezen voor AI voor iedereen. Staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) coördineert de aanpak, de ministeries vertalen de koers naar hun eigen beleidsterrein. Voor HR springt vooral één ambitie eruit: AI moet niet alleen groei opleveren, maar ook beter werk.

Gerichte keuzes in plaats van volledige autonomie

De visie rust op drie pijlers: verantwoorde ontwikkeling en toepassing van AI, toegang tot geavanceerde technologie in combinatie met veiligheid, en het sturen van de AI-transitie langs de lijn van publieke waarden. Nederland gaat daarbij niet op elk terrein vooroplopen. Het kabinet concentreert zich op domeinen waar economische kansen en maatschappelijke opgaven elkaar raken, zoals zorg, energie, voedselproductie, veiligheid en de hightechindustrie.

Volledige onafhankelijkheid is uitdrukkelijk geen doel. Grondstoffen, chips en software kan Nederland volgens Aerdts eenvoudigweg niet allemaal zelf produceren. Wel wil het kabinet voorkomen dat het land voor cruciale technologie afhankelijk wordt van één land of één leverancier. Samenwerking binnen de EU en met betrouwbare partners als Japan, Zuid-Korea, Singapore en Canada moet dat risico spreiden. Begin 2027 volgt een uitwerking van de benodigde AI-infrastructuur en rekenkracht. Daarnaast onderzoekt het kabinet of er een Nederlands AI-veiligheidsinstituut moet komen.

AI op de werkvloer: grip, scholing en medezeggenschap

Voor HR-professionals is de derde pijler het meest direct relevant. Het kabinet wil dat mensen grip houden op de invloed van AI op hun leven en werk. Werkenden moeten AI beter leren begrijpen en zich kunnen voorbereiden op de gevolgen voor hun functie. Het voorbeeld dat de staatssecretaris zelf aanhaalt, is veelzeggend: een verpleegkundige die dankzij AI meer tijd overhoudt voor patiënten.

De Europese AI-verordening vormt het juridische kader. Die stelt eisen aan veilig en verantwoord gebruik en verbiedt toepassingen met onaanvaardbare risico’s. Voor HR is dat geen abstracte materie: AI-systemen voor werving, selectie en beslissingen over werknemers vallen onder de hoog-risicocategorie. Het kabinet wil organisaties helpen de regels in de praktijk toe te passen, onder meer door ruimte te bieden om onder toezicht te experimenteren met nieuwe toepassingen. Ook moeten belemmeringen verdwijnen die het mkb weerhouden van AI-gebruik.

Eerder wees Aerdts in de Tweede Kamer al op het SER-advies AI en werk: of AI zijn potentieel waarmaakt, hangt sterk af van de bereidheid op de werkvloer om met de technologie aan de slag te gaan. Strategische personeelsplanning, gerichte bij- en omscholing en het tijdig betrekken van de ondernemingsraad worden daarmee kerntaken in elke AI-implementatie.

Kritiek: stevige ambitie, beperkt budget

Niet iedereen is overtuigd. Financieel trekt het kabinet weinig uit om de visie kracht bij te zetten. In het stuk is sprake van 120 miljoen euro voor een Europees AI-project, terwijl er wereldwijd honderden miljarden in AI omgaan. Ook de bouw van datacenters ligt gevoelig vanwege het beslag op water en stroom.

Volt-leider Laurens Dassen spreekt van een ‘tandeloze tijger’. Hij had concrete plannen en budget verwacht, omdat AI in zijn ogen topprioriteit zou moeten zijn. Burgers krijgen in 2027 en 2028 de gelegenheid mee te praten over kansen en grenzen van AI.

Voor werkgevers is de boodschap daarmee helder: de overheid schetst kaders, maar de investering in vaardigheden, governance en zorgvuldige implementatie ligt vooralsnog bij organisaties zelf.

Bronnen: Rijksoverheid, NOS