Mensen komen pas echt in beweging als zij begrijpen waar een verandering naartoe leidt én zich daar onderdeel van voelen. Visueel werken helpt om plannen concreet te maken, betrokkenheid te vergroten en samen eigenaarschap te creëren.
Je hebt een plan geschreven – een nieuwe strategie, een andere manier van werken – en er een mooie PowerPoint bij gemaakt. Iedereen heeft het gezien en toch… het lijkt niet echt te landen. Collega’s weten wel dat er iets gaat veranderen, maar wat ook alweer precies? En waarom is het ook alweer nodig? En wat zijn eigenlijk de consequenties voor het eigen werk?
Een plan maken is één ding; de verandercommunicatie en mensen echt meekrijgen is iets heel anders. Met alleen een presentatie en misschien wat gesprekken krijg je mensen niet in beweging. Medewerkers voelen zich onvoldoende betrokken en kunnen niet veel anders dan hun werk blijven doen zoals ze altijd deden. Dat is vaak geen onwil, maar onduidelijkheid. Want wat moet je anders doen als je niet precies weet wat en waarom?
Wil je mensen meekrijgen, zorg er dan voor dat ze een beeld hebben bij wat je bedoelt. Letterlijk! Teken het uit. Of beter nog, laat mensen zelf in beeld brengen wat de nieuwe koers voor hun eigen werk betekent.
Beeld werkt anders dan tekst of gesproken woord. Ons brein verwerkt beeld razendsnel: onderzoekers van MIT lieten zien dat we de betekenis van een beeld al oppikken in zo’n dertien milliseconden. En beeld blijft hangen. In een klassiek geheugenonderzoek liet Lionel Standing mensen duizenden afbeeldingen zien, elk maar één keer. Achteraf herkenden ze daarvan nog rond de 83 procent.
Bovendien: een beeld structureert, laat de kern zien en maakt zichtbaar wat in woorden vaag blijft. Waar een tekst je dwingt om alles op volgorde te lezen, laat een plaat je in één oogopslag zien hoe onderdelen samenhangen: wat is belangrijk, wat is secundair en wat is met elkaar verbonden. Juist deze samenhang heeft in tekst vaak veel woorden nodig. Daarom werk ik altijd met het Visual First-principe: eerst een beeld vormen en dan verder invullen. Dat beeld is de kern en blijft hangen, en daarmee ook veel van wat erbij hoort.
Wat me in de praktijk vaak opvalt, is wat beeld doet met medewerkersbetrokkenheid en eigenaarschap. Vraag mensen welk beeld er bij hen opkomt als ze horen over het nieuwe plan, de nieuwe strategie of de verandering. En vraag hen dit beeld ook daadwerkelijk te tekenen. Wat er dan gebeurt, is bijna magisch. Mensen gaan in gesprek, wisselen ideeën uit en maken concreet wat ze bedoelen. De nieuwe koers gaat leven en wordt iets van henzelf.
Laat dat nou net zijn waar het bij verandering op aankomt. Een nieuwe koers staat of valt bij de inzet van mensen en of zij zich er eigenaar van voelen.
Zo werkte een scholengroep in Leeuwarden – Piter Jelles – aan een nieuw schoolplan. Alle medewerkers werden hier actief bij betrokken. Na een korte workshop zakelijk tekenen bepaalden ze samen hun kernwaarden en tekenden hier beelden bij. Daarna werkten ze in groepen de ambities uit. Dit zorgde voor veel betrokkenheid en draagvlak. De opbrengst waren gezamenlijk vastgestelde kernwaarden en concrete ambities – uitgewerkt in tekeningen, als basis voor het nieuwe schoolplan.
Directeur Wabe Reinsma: ‘Door los te komen van ‘taal’ ontstaan er nieuwe inzichten. Ook ik heb veel aan het traject gehad. Het heeft ons een goed nieuw strategisch schoolplan voor 4 jaar opgeleverd, waar ik nu richting aan kan geven.’
Ga visueel aan het werk. Dat kan ook als je helemaal niet kunt tekenen.
Gebruik een plaat met een paar vaste onderdelen, zoals in de foto. Bijvoorbeeld: wat is de huidige situatie, wat is de gewenste situatie en wat moeten we daar voor doen? Dat geeft in één oogopslag structuur en overzicht. En het is een effectief middel om je presentatie of overleg te faciliteren.
Laat mensen hun eigen deel van de verandering zelf tekenen op die plaat. Wie meetekent, praat er anders over. Het gaat over de hoofdzaken, want voor alle details is geen plek. Bovendien is uit onderzoek herhaaldelijk gebleken dat je iets beter onthoudt als je het zelf tekent. Dat komt doordat je dan drie dingen tegelijk doet: nadenken over wat iets betekent, er een beeld van maken en iets met je handen doen. Die combinatie maakt de herinnering sterker dan luisteren of opschrijven alleen.
Gebruik je naast de tekeningen ook kernwoorden, dan wordt dit effect zelfs nog versterkt. Richard Mayer onderzocht dit in ruim tweehonderd experimenten en vond steeds hetzelfde: mensen begrijpen en onthouden meer als woord en beeld samen worden aangeboden dan bij woorden alleen.
En misschien wel het belangrijkste: het verhaal wordt door de gesprekken en het tekenen van de mensen zelf. Eigenaarschap ontstaat bijna automatisch op het moment dat iemand de stift vasthoudt.
Leg de plaat na afloop vast met een foto en deel ‘m met betrokkenen. Hang ‘m op waar het werk gebeurt: aan de muur van de teamruimte, als achtergrond in Teams, geprint bij de koffieautomaat. Dan kun je er in volgende overleggen en gesprekken makkelijk op terugkomen: waar staan we nu op de plaat? Zo blijft de koers in beeld en zakt hij niet weg in een document dat niemand meer opent.
Visueel werken met een team kan iedereen. Ook zonder tekentalent. Met een paar simpele bouwstenen, zoals een pijl, een blokje en een poppetje kom je al een heel eind. Het is vooral de durf om de stift op te pakken en gewoon te doen. Heb je wat meer handvatten nodig? Dan is een korte training van een dagdeel genoeg om de basis onder de knie te krijgen, om daarna met vertrouwen visueel aan het werk te gaan. Eigenlijk zou het een praktisch en inspirerend onderdeel van leiderschapsontwikkeling in iedere organisatie moeten zijn. Want een visuele werkwijze heeft meer voordelen: je communicatie wordt er niet alleen scherper van, je zult merken dat ook overleggen effectiever én energieker worden zodra je gaat tekenen.
En nee, dit is niet alleen iets voor ‘visuele types’. Dat je mensen in vaste leerstijlen kunt indelen klinkt logisch, maar is nooit aangetoond. Beeld werkt breed, niet voor een bepaald type.
Kortom, je hoeft geen kunstenaar te zijn voor een visuele werkwijze. Je hoeft ook geen dure tools aan te schaffen. Begin klein. Pak bij je volgende overleg een flap en een paar stiften, en teken samen het antwoord op de vraag: waar staan we nu, en waar willen we naartoe? Het hoeft niet mooi. Als je samen het beeld bepaalt, creëert dat hoe dan ook draagvlak!
Mayer, R. E. (2021). Multimedia learning (3rd ed.). Cambridge University Press.
Potter, M. C., Wyble, B., Hagmann, C. E., & McCourt, E. S. (2014). Detecting meaning in RSVP at 13 ms per picture. Attention, Perception, & Psychophysics, 76(2), 270–279.
Standing, L. (1973). Learning 10,000 pictures. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 25(2), 207–222.
Wammes, J. D., Meade, M. E., & Fernandes, M. A. (2016). The drawing effect: Evidence for reliable and robust memory benefits in free recall. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 69(9), 1752–1776.
WORD LID
Met HRcommunity maken we het werkveld iedere dag een stukje beter en mooier. Meld je gratis aan als lid, maak verbinding, haal én breng kennis, maak je eigen ledenprofiel, connect met andere leden en meer.
PUBLICEER
Heb je een uniek en interessant artikel geschreven en denk je dat deze interessant kan zijn voor de leden van HRcommunity? Stuur deze dan in via het formulier en wij gaan er mee aan de slag.
