AI voedt baanonzekerheid: werknemers verwachten meer arbeidsconflicten

Kunstmatige intelligentie verandert niet alleen hoe er gewerkt wordt, maar ook hoe zeker werknemers zich voelen over hun toekomst. Uit een recente peiling onder 1.500 Nederlanders blijkt dat zo’n zeventig procent van de werknemers zich zorgen maakt over de gevolgen van AI voor de eigen baan. Ruim zes op de tien (62 procent) verwachten dat AI binnen vijf jaar tot banenverlies kan leiden. Voor HR is dat een signaal dat verder reikt dan technologiebeleid: het raakt aan vertrouwen, arbeidsverhoudingen en goed werkgeverschap.

Onrust groter dan het CBS eerder mat

In de peiling verwacht 69 procent dat AI het eigen werk deels of volledig kan overnemen. Jongere werknemers zijn het meest bezorgd. Die cijfers liggen opvallend hoger dan de uitkomsten van het CBS, dat eerder dit jaar rapporteerde over AI in de samenleving. Daaruit bleek dat 41 procent van de werkenden denkt dat AI het werk deels kan vervangen en 4 procent dat dit volledig kan. Van die groep maakt bijna de helft zich zorgen: 8 procent veel en 40 procent een beetje.

Het verschil in uitkomsten laat zich deels verklaren door vraagstelling en timing, maar de richting is helder. Het CBS zag bovendien dat werkenden die al met AI werken vaker verwachten dat hun werk vervangbaar is (56 procent) dan collega’s die dat niet doen (37 procent). Wie de technologie van dichtbij meemaakt, schat de impact dus hoger in. Inmiddels gebruikt 43 procent van de werkenden AI in het werk.

Arbeidsrelatie onder druk door automatisering

Opvallender nog is de verwachting dat AI de verhouding tussen werkgever en werknemer gaat belasten. Bijna driekwart (72 procent) voorziet meer conflicten, rond reorganisaties, ontslag, veranderende functies en onduidelijkheid over arbeidsvoorwaarden. Daarnaast zegt 60 procent onvoldoende te weten welke rechten gelden bij ontslag als gevolg van automatisering, en vindt 64 procent juridische bescherming rond werk en inkomen belangrijker geworden.

Ook breder leeft de verwachting dat AI ingrijpt in de arbeidsmarkt. Volgens het CBS denkt driekwart van de volwassenen dat bepaalde banen verdwijnen. Bijna twee derde (64 procent) verwacht verlies van kennis en vaardigheden bij personeel en 48 procent vreest dat werk minder interessant wordt. Tegelijk ziet 57 procent productiviteitswinst en denkt 46 procent dat AI kan helpen personeelstekorten op te vangen.

Wat dit vraagt van HR en directie

Juridisch is de ruimte voor werkgevers beperkter dan veel werknemers vrezen. Dat AI taken kan overnemen, is op zichzelf geen ontslaggrond. Bij een reorganisatie of bedrijfseconomisch ontslag gelden de gebruikelijke regels, inclusief de verplichting om herplaatsing te onderzoeken. Waar de invoering van AI leidt tot wijziging van werkzaamheden of organisatie, ligt bovendien een rol voor de ondernemingsraad.

Toch is de wet niet het eigenlijke vraagstuk. De cijfers wijzen op een groeiend informatietekort en een afnemend gevoel van zekerheid. Organisaties die AI invoeren zonder helder perspectief op functies, scholing en interne mobiliteit, riskeren verlies van betrokkenheid en meer geschillen. Transparantie over plannen, tijdige betrokkenheid van de OR en concrete investeringen in om- en bijscholing zijn daarmee geen bijzaak, maar een voorwaarde voor een geloofwaardige AI-strategie. Juist bij jongere medewerkers, die zowel het meest met AI werken als het meest bezorgd zijn, valt daar winst te halen.

Dit artikel is een ingezonden persbericht en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie.

Bronnen

• Rechtsbijstandverzekering.nl – 7 op de 10 werknemers vrezen gevolgen AI voor hun baan
• CBS – Bijna helft werkenden denkt dat AI werk kan doen