De stille drempel: waarom motivatie het grootste obstakel is voor welzijn op het werk

Slechts 46% van de Nederlandse volwassenen voldoet aan de beweegrichtlijnen. Dat betekent dat meer dan de helft onvoldoende beweegt, terwijl de gezondheidsvoordelen van beweging algemeen bekend zijn. De uitdaging zit dus niet in kennis, maar in gedrag.

Veel Nederlandse werknemers willen best meer doen aan hun welzijn. Ze weten dat bewegen goed voor ze is. Ze weten dat ze beter slapen als ze minder piekeren. En toch gebeurt er weinig.

Ze lopen vast op iets wat je niet zomaar oplost met een poster in de kantine of een extra vitaliteitscampagne: motivatie.

Motivatie is, meer dan tijd of geld, de voornaamste drempel als het gaat om welzijn op het werk. Gedragswetenschap en slimme ontwerpkeuzes bieden HR-professionals daarbij vaak meer houvast dan de meeste welzijnsbudgetten.

Bewegen is normaal, maar niet vanzelfsprekend

Nederland beweegt. Maar lang niet genoeg.

Volgens het CBS voldoet iets meer dan 4 op de 10 volwassenen aan de Nederlandse Beweegrichtlijnen: minimaal 150 minuten matige lichamelijke activiteit per week. De rest zit grotendeels stil, ook op het werk.

TNO liet in 2024 zien dat Nederlanders gemiddeld ongeveer tien uur per dag zitten. De werkvloer levert daar een belangrijke bijdrage aan.

Wie de cijfers bekijkt, ziet een opvallend patroon: mensen willen wel bewegen, maar komen er niet aan toe.

Ze schuiven het voor zich uit. Ze zijn moe na een drukke werkdag. Ze ervaren de drempel om iets nieuws te beginnen. En die drempel wint telkens net van de intentie.

Dat is een motivatieprobleem. En dat is iets anders dan een gebrek aan informatie of faciliteiten.

Motivatie is geen karaktereigenschap

De neiging bestaat om motivatieproblemen te individualiseren.

‘Die medewerker wil gewoon niet.’

Gedragswetenschap laat echter iets anders zien. Motivatie is niet iets wat mensen simpelweg hebben of missen. Motivatie wordt sterk beïnvloed door de omgeving waarin mensen werken en leven.

Stress verhoogt bijvoorbeeld de cognitieve belasting. Hoe hoger die belasting, hoe kleiner de kans dat mensen handelen vanuit langetermijndoelen.

Bewegen valt precies in die categorie. Het levert voordelen op voor de toekomst, maar vraagt vandaag energie en inspanning.

Onder druk wint de kortetermijnkeuze daarom vaak van de langetermijninvestering.

De RIVM Leefstijlmonitor bevestigt dit patroon: mensen met een hogere ervaren werkdruk bewegen structureel minder.

De invloed van sociale normen

Naast werkdruk speelt sociale normering een belangrijke rol.

Als niemand in het team wandelmeetings organiseert, als leidinggevenden nooit praten over herstel of beweging en als vitaliteit geen zichtbare plek heeft in de cultuur, dan voelt actief gedrag al snel uitzonderlijk.

En mensen vermijden van nature gedrag waarmee ze opvallen.

Robert Cialdini beschrijft dit mechanisme als sociale bewijskracht. Mensen kijken naar anderen om te bepalen wat normaal en gewenst gedrag is.

Zolang stilzitten de norm is, blijft bewegen de uitzondering.
Een belangrijke verklaring voor het motivatieprobleem is dat veel medewerkers het belang van bewegen simpelweg niet koppelen aan hun eigen loopbaan. Uit onderzoek van Urban Sports Club blijkt dat 18 procent van werkend Nederland het verband tussen vitaliteit en duurzame inzetbaarheid niet ziet. Dat is opvallend, want dit zijn precies de medewerkers die het meest profiteren van een steuntje in de rug. Tegelijkertijd geeft 69 procent van de werkgevers aan wel aandacht te hebben voor vitaliteit — maar blijft het in de praktijk vaak bij mooie woorden. Deze kloof tussen intentie en uitvoering is exact waar motivatie als ontwerpopgave om de hoek komt kijken: niet wachten tot medewerkers zelf het verband leggen, maar dat verband als werkgever actief zichtbaar maken.

Wat werkt wel? Van intentie naar gewoonte

Motivatie is beïnvloedbaar.Door de omgeving slim in te richten, bereik je vaak meer dan door een beroep te doen op wilskracht.

1. Temptation bundling

Onderzoeker Katy Milkman ontdekte dat mensen sneller in beweging komen wanneer ze een activiteit combineren met iets wat ze al leuk vinden.

Denk bijvoorbeeld aan het luisteren naar een favoriete podcast tijdens een wandeling of het bewaren van een interessant audioboek voor het woon-werkverkeer op de fiets.

HR kan medewerkers helpen zulke koppelingen bewust te maken. Bijvoorbeeld tijdens onboarding, gesprekken over duurzame inzetbaarheid of via een eenvoudige tool in de personeelsapp.

2. Opt-out in plaats van opt-in

Nudgetheorie laat zien dat standaardinstellingen een grote invloed hebben op gedrag.

Wanneer medewerkers automatisch worden aangemeld voor een welzijnsprogramma en zelf moeten aangeven als ze niet willen deelnemen, ligt de participatie aanzienlijk hoger dan wanneer zij zichzelf actief moeten inschrijven.

Een relatief kleine beleidsaanpassing kan daardoor een groot effect hebben op deelname.

LoketGezondLeven biedt verschillende voorbeelden van erkende interventies waarin dit principe succesvol wordt toegepast.

3. Peer storytelling

Verhalen van collega’s zijn vaak overtuigender dan campagnes.

Wanneer medewerkers tijdens een teamoverleg of interne nieuwsbrief delen hoe een bepaalde gewoonte hun welzijn heeft verbeterd, ontstaat sociale bewijskracht van binnenuit.

Een herkenbaar verhaal van een collega voelt geloofwaardiger en toegankelijker dan algemene communicatie vanuit de organisatie.

HR als ontwerparchitect van motivatie

Het vitaliteitsbeleid van morgen vraagt HR-professionals die denken als gedragsontwerpers. De belangrijkste vraag is daarom niet:’Hoe communiceren we ons aanbod?’

De belangrijkste vraag is:’Hoe maken we de gewenste keuze de makkelijkste keuze?’ Dat begint met inzicht.

Een Periodiek Medisch Onderzoek (PMO) geeft zicht op de actuele welzijnssituatie van medewerkers en helpt bij het ontwikkelen van beleid dat aansluit op de werkelijke behoeften.

Minstens zo waardevol is kwalitatief onderzoek. Waarom doen mensen niet mee? Welke drempels ervaren zij? Wat houdt hen tegen?De antwoorden op die vragen vormen vaak de basis voor effectieve interventies.

Faciliteren zonder te verplichten

Welzijn werkt het best wanneer medewerkers keuzevrijheid ervaren. Zodra mensen het gevoel krijgen dat gezond gedrag wordt opgelegd, neemt de kans op weerstand toe.

Duurzame gedragsverandering ontstaat vooral wanneer mensen ervaren dat zij zelf aan het stuur staan.

De beweegrichtlijnen van het RIVM bieden daarbij een praktisch kader om te bepalen wat voldoende beweging is en wat een realistisch startpunt vormt voor medewerkers die nu nog weinig actief zijn.

Laagdrempelig aanbod als motivatiestarter

Een van de meest effectieve manieren om beweging te stimuleren, is het letterlijk verlagen van de toegangsdrempel. Dat betekent niet dat werkgevers één activiteit moeten voorschrijven. Juist keuzevrijheid vergroot de kans op langdurige deelname. Onderzoek laat zien dat autonomie een van de sterkste voorspellers is van blijvende gedragsverandering. Dat kan via een sportbudget, samenwerking met lokale aanbieders of een platform dat verschillende activiteiten samenbrengt.

Niet iedere medewerker voelt zich aangetrokken tot intensief sporten. Voor sommigen is een wekelijkse wandeling, yogales of ontspanningsmoment al een belangrijke stap richting meer vitaliteit.

Urban Sports Club is een voorbeeld van zo’n breed platform. Via één zakelijk membership krijgen medewerkers toegang tot meer dan 1.500 sportlocaties en wellnessfaciliteiten in Nederland.

De kracht zit in de combinatie van keuzevrijheid en toegankelijkheid. In combinatie met een opt-outbenadering ontstaat een aanpak die autonomie en gedragssturing effectief samenbrengt.

Motivatie is een ontwerpopgave

Nederlanders bewegen te weinig. De meeste mensen kennen de voordelen van een gezonde leefstijl. Het probleem is dat hun omgeving gezond gedrag lang niet altijd ondersteunt. Motivatie is daarom geen persoonlijk falen. Het is vaak een signaal dat het systeem beter kan worden ingericht.

Voor HR-professionals ligt daar een belangrijke kans. Echte vooruitgang ontstaat wanneer organisaties slimme standaardinstellingen kiezen, positieve voorbeelden zichtbaar maken en een welzijnsaanbod creëren dat aansluit bij wat mensen werkelijk beweegt.

Letterlijk én figuurlijk.

Bronnen

• Onderzoek van Urban Sports Club (voorheen OneFit), uitgevoerd door MarktEffect onder 1.500 medewerkers en HR-betrokkenen
• CBS (2023) — Ruim 4 op de 10 volwassenen bewegen voldoende
• TNO (2024) — Nederlanders zitten gemiddeld circa 10 uur per dag
• RIVM — Leefstijlmonitor
• RIVM — Beweegrichtlijnen
• Milkman, K. (2021) — How to Chang, Portfolio/Penguin Random House
• Thaler, R. & Sunstein, C. (2008) — Nudge, Yale University Press
• LoketGezondLeven — Erkende leefstijlinterventies
• Personio — Wat is een PMO?