In veel organisaties wordt leren nog altijd vooral geassocieerd met formele programma’s: klassikale trainingen, verplichte e-learnings of strak georganiseerde onboardingstrajecten. Maar wie werkelijk onderzoekt hoe mensen nieuwe vaardigheden opdoen, ontdekt al snel dat leren in de praktijk grotendeels informeel en sociaal van aard is. Niet in het klaslokaal, maar in de koffiehoek, tijdens projectoverleggen of in communities waar vakgenoten elkaar opzoeken en versterken.
Dit artikel onderzoekt hoe learning communities, en in het bijzonder Communities of Practice, leren in organisaties kunnen transformeren, mits goed gefaciliteerd.
Zoals het klassieke werk Learning by Doing (DuFour et al., 2016) laat zien, ontstaat diepgaand leren door reflectie op ervaring, en die ervaring is vaak contextgebonden en relationeel. Oftewel: we leren niet van een PowerPointpresentatie, maar van gesprekken met collega’s, het samen oplossen van casuïstiek en het ontvangen van directe feedback.
Dit sluit aan bij wat Harold Jarche beschrijft als social learning en personal knowledge mastery: het vermogen van professionals om betekenis te geven aan informatie in dialoog met anderen. Leren is geen losstaand proces, maar een collectieve activiteit waarin participatie en cocreatie centraal staan.
Een veelbelovende vorm van sociaal leren is de Community of Practice (CoP), een begrip dat door Etienne Wenger (1998) is gedefinieerd als ‘een groep mensen die een gemeenschappelijke interesse of vakpraktijk delen, en die regelmatig samenkomen om beter te worden in wat ze doen’. CoP’s vormen daarmee een natuurlijke context voor informeel leren: ze maken stilzwijgende kennis (tacit knowledge) zichtbaar, versterken vakmanschap en bouwen sociale netwerken op binnen en buiten teams.
Volgens Wenger, McDermott en Snyder (2002) zijn de kenmerken van een effectieve CoP onder meer:
Internationale organisaties als Shell, NASA en IBM gebruiken al jaren CoP’s om hun expertise op peil te houden. Maar ook kleinere organisaties en gemeenten bouwen tegenwoordig succesvolle leercommunities rond thema’s als diversiteit, zelforganisatie of duurzaamheid. In het Communities of Practice Playbook van de Europese Commissie (2023) wordt benadrukt dat de werkelijke waarde van een community niet alleen schuilt in informatieoverdracht, maar juist in de betekenis die leden gezamenlijk geven aan informatie, toegespitst op hun eigen context.
Het denken over leren in organisaties verschuift daarmee van top-down kennisoverdracht naar horizontale kennisuitwisseling. Waar traditionele leermethoden vaak draaien om zenden en toetsen, staan in communities co-creatie en dialoog centraal. De rol van HR is in dit licht niet het organiseren van ‘meer cursussen’, maar het faciliteren van netwerken waarin mensen elkaar kunnen versterken en uitdagen.
Een learning community ontstaat niet vanzelf. Volgens het Participatory Community Building Guidebook is intentionele communityvorming cruciaal: het vraagt om duidelijke kaders, doelgerichte interactie en ruimte voor eigenaarschap. Vijf bouwstenen voor het opzetten van een effectieve community:
De Universiteit Twente benadrukt dat communities niet behandeld moeten worden als projecten met deliverables en deadlines, maar als levende systemen waarin relaties, vertrouwen en gezamenlijke betekenisgeving centraal staan.
Zoals in het eerste deel van deze serie besproken, is een kritische succesfactor voor leren binnen communities psychologische veiligheid. Amy Edmondson (1999) toont aan dat teams beter leren en presteren wanneer leden zich veilig voelen om twijfels, vragen en fouten te delen. Dit vraagt om een cultuur waarin statusverschillen worden geminimaliseerd en waarin open luisteren en waarderende feedback de norm zijn.
Communityfacilitators bewaken hierbij de ruimte voor gelijkwaardigheid en respectvolle interactie.
Learning communities zijn meer dan informele praatgroepen. Ze kunnen het fundament vormen van een bredere leerstrategie. Denk aan:
Het geheim zit in de koppeling van communitydoelen aan strategische leerdoelen. Zo wordt communityvorming niet vrijblijvend, maar doelgericht. HR-professionals krijgen hierbij een nieuwe rol: die van community designer. Niet als manager van de community, maar door voorwaarden te creëren:
Volgens Learning by Doing (DuFour et al., 2016) zijn feedbackloops, reflectie en herhaling nodig voor diepgaand leren. In een communitycontext worden deze elementen op natuurlijke wijze ingebouwd, door ritmische interacties en een cultuur waarin leren wordt gedeeld en gevierd.
Communities zijn geen vervanging van formele leertrajecten, maar een krachtige aanvulling. Ze sluiten aan bij hoe mensen van nature leren: sociaal, contextueel en dialogisch. Adaptief vermogen wordt steeds belangrijker en hier kunnen learning communities organisaties wendbaarder, innovatiever en mensgerichter maken.
DuFour, R., DuFour, R., Eaker, R., Many, T. W., & Mattos, M. (2016). Learning by doing: A handbook for professional learning communities at work (3rd ed.). Solution Tree Press.
Edmondson, A. C. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383. https://doi.org/10.2307/2666999
European Commission. (2023). European communities of practice playbook. Publications Office of the European Union. https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d18431e-1a88-11ec-b4fe-01aa75ed71a1
Jarche, H. (n.d.). Personal knowledge mastery: Seek, sense, share framework. https://jarche.com/pkm/
Jarche, H. (2025). Personal knowledge mastery with Harold Jarche [Podcast episode]. In Leading Learning. https://leadinglearning.com/episode-172-personal-knowledge-mastery-harold-jarche/
Jeder Institute. (2020). Participatory community building guidebook (Version 2.1). https://www.jeder.com.au/wp-content/uploads/2021/03/Participatory-Community-Building-Guidebook-2020_v2-1.pdf
Universiteit Twente. (2023). Community building handbook. https://www.utwente.nl/.uc/f0eb7efd101023b6135013512ac010685cc01b10eafd200/community-building-handbook.pdf
Wenger, E. (1998). Communities of practice: Learning, meaning, and identity. Cambridge University Press.
Wenger, E., McDermott, R., & Snyder, W. M. (2002). Cultivating communities of practice: A guide to managing knowledge. Harvard Business School Press.
WORD LID
Met HRcommunity maken we het werkveld iedere dag een stukje beter en mooier. Meld je gratis aan als lid, maak verbinding, haal én breng kennis, maak je eigen ledenprofiel, connect met andere leden en meer.
PUBLICEER
Heb je een uniek en interessant artikel geschreven en denk je dat deze interessant kan zijn voor de leden van HRcommunity? Stuur deze dan in via het formulier en wij gaan er mee aan de slag.
